ਸੰਸ਼ੋਧਨ ਇਤਿਹਾਸ
ਲੇਖ "ਮਲੇਰਕੋਟਲਾ (ਨਵਾਬ ਸ਼ੇਰ ਮੁਹੰਮਦ ਖ਼ਾਨ ਦਾ 'ਹਾਅ ਦਾ ਨਾਅਰਾ', ਕੂਕਾ ਸ਼ਹੀਦੀ ਸਮਾਰਕ, 1947 ਦੀ ਅਮਨ-ਸ਼ਾਂਤੀ ਅਤੇ ਮੁਬਾਰਕ ਮੰਜ਼ਿਲ)" ਦੇ ਸਾਰੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਬਦਲਾਅ ਅਤੇ ਸੰਸਕਰਣਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ:
ਸੰਸਕਰਣਾਂ ਦੀ ਤੁਲਨਾ
ਸੰਸਕਰਣ #1 (ਪਹਿਲਾ)9/24/2026
ਮਾਲੇਰਕੋਟਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ
Admin
ਸੰਸਕਰਣ #2 (ਨਵਾਂ)10/22/2026
ਮਲੇਰਕੋਟਲਾ (ਨਵਾਬ ਸ਼ੇਰ ਮੁਹੰਮਦ ਖ਼ਾਨ ਦਾ 'ਹਾਅ ਦਾ ਨਾਅਰਾ', ਕੂਕਾ ਸ਼ਹੀਦੀ ਸਮਾਰਕ, 1947 ਦੀ ਅਮਨ-ਸ਼ਾਂਤੀ ਅਤੇ ਮੁਬਾਰਕ ਮੰਜ਼ਿਲ)
Admin
## ਭੂਮਿਕਾ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸ **ਮਾਲੇਰਕੋਟਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ** ਪੰਜਾਬ ਦਾ 23ਵਾਂ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਨਵਾਂ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ 14 ਮਈ 2021 ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਈਦ-ਉਲ-ਫ਼ਿਤਰ ਦੇ ਦਿਹਾੜੇ ਮੌਕੇ ਸੰਗਰੂਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚੋਂ ਵੱਖ ਕਰਕੇ ਸੁਤੰਤਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਐਲਾਨਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਮਾਲੇਰਕੋਟਲਾ ਰਿਆਸਤ ਦੀ ਨੀਂਹ 15ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ੇਖ਼ ਸਦਰ-ਉਦ-ਦੀਨ ਸਦਰ-ਏ-ਜਹਾਂ (ਬਾਬਾ ਹੈਦਰ ਸ਼ੇਖ਼) ਨੇ ਰੱਖੀ ਸੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਸੁਲਤਾਨ ਬਹਿਲੋਲ ਲੋਧੀ ਨੇ ਇਹ ਜਾਗੀਰ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ 1657 ਵਿੱਚ ਬਾਯਜ਼ੀਦ ਖ਼ਾਨ ਨੇ ਮਾਲੇਰਕੋਟਲਾ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਕਿਲ੍ਹੇਬੰਦ ਰੂਪ ਦਿੱਤਾ। ਮਾਲੇਰਕੋਟਲਾ ਦਾ ਨਾਂ ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਸੁਨਹਿਰੀ ਪੰਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਅਮਰ ਹੈ। ਦਸੰਬਰ 1704 ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਸਰਹਿੰਦ ਦੇ ਸੂਬੇਦਾਰ ਵਜ਼ੀਰ ਖ਼ਾਨ ਨੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਮਾਸੂਮ ਛੋਟੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਿਆਂ (ਬਾਬਾ ਜ਼ੋਰਾਵਰ ਸਿੰਘ ਜੀ ਅਤੇ ਬਾਬਾ ਫ਼ਤਹਿ ਸਿੰਘ ਜੀ) ਨੂੰ ਜਿਉਂਦੇ ਜੀਅ ਨੀਹਾਂ ਵਿੱਚ ਚਿਣਨ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ, ਤਾਂ ਮਾਲੇਰਕੋਟਲਾ ਦੇ ਨਵਾਬ **ਸ਼ੇਰ ਮੁਹੰਮਦ ਖ਼ਾਨ** ਨੇ ਇਸ ਘੋਰ ਅਨਿਆਂ ਵਿਰੁੱਧ ਜ਼ੋਰਦਾਰ ਆਵਾਜ਼ ਉਠਾਈ, ਜਿਸਨੂੰ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ **'ਹਾਅ ਦਾ ਨਾਅਰਾ'** ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਨਵਾਬ ਦੀ ਇਸ ਨੇਕਦਿਲੀ ਕਾਰਨ ਦਸਮੇਸ਼ ਪਿਤਾ ਨੇ ਮਾਲੇਰਕੋਟਲਾ ਨੂੰ ਸਦਾ ਅਮਨ-ਅਮਾਨ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਦਾ ਅਸੀਸ ਦਿੱਤੀ। 1947 ਦੀ ਖ਼ੂਨੀ ਵੰਡ ਸਮੇਂ ਜਦੋਂ ਪੂਰਾ ਪੰਜਾਬ ਹਿੰਸਾ ਦੀ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਸੜ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਤਾਂ ਮਾਲੇਰਕੋਟਲਾ ਵਿੱਚ ਪੂਰਨ ਅਮਨ ਰਿਹਾ ਅਤੇ ਇੱਕ ਵੀ ਖ਼ੂਨ ਦਾ ਕਤਰਾ ਨਹੀਂ ਡੁੱਲ੍ਹਿਆ। ਇਸਦੇ ਨਾਲ ਹੀ 1872 ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਹਕੂਮਤ ਵੱਲੋਂ ਮਾਲੇਰਕੋਟਲਾ ਵਿਖੇ 66 ਨਾਮਧਾਰੀ (ਕੂਕਾ) ਸਿੰਘਾਂ ਨੂੰ ਤੋਪਾਂ ਦੇ ਮੂਹਰੇ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਸ਼ਹੀਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ## ਭੂਗੋਲਿਕ ਸਥਿਤੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਮਾਲੇਰਕੋਟਲਾ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਦੱਖਣ-ਮੱਧ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਸਦੀਆਂ ਹੱਦਾਂ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਲੁਧਿਆਣਾ, ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਪਟਿਆਲਾ ਅਤੇ ਫ਼ਤਹਿਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ, ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਸੰਗਰੂਰ, ਅਤੇ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਬਰਨਾਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਨਾਲ ਲੱਗਦੀਆਂ ਹਨ। ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਖੇਤਰਫਲ 684 ਵਰਗ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਹੈ। ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਹ **ਪਟਿਆਲਾ ਡਿਵੀਜ਼ਨ** ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਦੀਆਂ ਤਿੰਨ ਤਹਿਸੀਲਾਂ ਹਨ: 1. **ਮਾਲੇਰਕੋਟਲਾ** (ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਕੇਂਦਰ ਅਤੇ ਵਿਰਾਸਤੀ ਸ਼ਹਿਰ) 2. **ਅਮਰਗੜ੍ਹ** (ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਖੇਤਰ) 3. **ਅਹਿਮਦਗੜ੍ਹ** (ਉਦਯੋਗਿਕ ਅਤੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਸੰਦ ਮੰਡੀ) ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਦੋ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕੇ (ਮਾਲੇਰਕੋਟਲਾ ਅਤੇ ਅਮਰਗੜ੍ਹ) ਹਨ। ## ਸਬਜ਼ੀ ਉਤਪਾਦਨ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕਤਾ ਮਾਲੇਰਕੋਟਲਾ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਦਾ 'ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਦਾ ਕਟੋਰਾ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੋਂ ਦੇ ਮਿਹਨਤੀ ਕਾਸ਼ਤਕਾਰ ਆਧੁਨਿਕ ਤਕਨੀਕਾਂ ਨਾਲ ਤਾਜ਼ੀਆਂ ਸਬਜ਼ੀਆਂ (ਘੀਆ, ਤੋਰੀ, ਗੋਭੀ, ਮਿਰਚ, ਧਨੀਆ, ਪੁਦੀਨਾ) ਉਗਾਉਂਦੇ ਹਨ ਜੋ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ, ਲੁਧਿਆਣਾ, ਅਤੇ ਦਿੱਲੀ ਦੀਆਂ ਮੰਡੀਆਂ ਵਿੱਚ ਭੇਜੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਅਹਿਮਦਗੜ੍ਹ ਅਤੇ ਮਾਲੇਰਕੋਟਲਾ ਵਿੱਚ ਲੋਹੇ ਦੇ ਸੰਦ, ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਮਸ਼ੀਨਰੀ, ਬੈਜ ਬਣਾਉਣ (Badges & Embroidery), ਅਤੇ ਧਾਤੂ ਕਾਰੀਗਰੀ ਦਾ ਪੁਰਾਤਨ ਉਦਯੋਗ ਪ੍ਰਫੁੱਲਿਤ ਹੈ। ## ਇਤਿਹਾਸਕ ਅਸਥਾਨ * **ਹਾਅ ਦਾ ਨਾਅਰਾ ਗੁਰਦੁਆਰਾ:** ਨਵਾਬ ਸ਼ੇਰ ਮੁਹੰਮਦ ਖ਼ਾਨ ਦੇ ਹੱਕ ਅਤੇ ਸੱਚ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਬਣਿਆ ਇਤਿਹਾਸਕ ਗੁਰਦੁਆਰਾ। * **ਦਰਗਾਹ ਬਾਬਾ ਹੈਦਰ ਸ਼ੇਖ਼:** 15ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਸੂਫ਼ੀ ਸੰਤ ਦੀ ਦਰਗਾਹ ਜਿੱਥੇ ਸਭ ਧਰਮਾਂ ਦੇ ਲੋਕ ਮੱਥਾ ਟੇਕਦੇ ਹਨ। * **ਮੁਬਾਰਕ ਮੰਜ਼ਿਲ ਪੈਲੇਸ:** ਮਾਲੇਰਕੋਟਲਾ ਦੇ ਨਵਾਬਾਂ ਦਾ ਸ਼ਾਹੀ ਮਹਿਲ। * **ਕੂਕਾ ਸਮਾਰਕ:** 1872 ਦੇ 66 ਨਾਮਧਾਰੀ ਸ਼ਹੀਦਾਂ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਬਣਿਆ ਵਿਸ਼ਾਲ ਸਮਾਰਕ। ## ਜਨਸੰਖਿਆ 2011 ਦੀ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਮੁਤਾਬਕ ਮਾਲੇਰਕੋਟਲਾ ਦੀ ਆਬਾਦੀ 429,754 ਸੀ ਅਤੇ ਸਾਖ਼ਰਤਾ ਦਰ 72.84% ਹੈ।
# ਮਲੇਰਕੋਟਲਾ (Malerkotla): ਨਵਾਬ ਸ਼ੇਰ ਮੁਹੰਮਦ ਖ਼ਾਨ ਦਾ 'ਹਾਅ ਦਾ ਨਾਅਰਾ', 1872 ਦਾ ਕੂਕਾ ਸ਼ਹੀਦੀ ਸਾਕਾ, 1947 ਦੀ ਅਮਨ-ਸ਼ਾਂਤੀ ਅਤੇ ਮੁਬਾਰਕ ਮੰਜ਼ਿਲ **ਮਲੇਰਕੋਟਲਾ** ਪੰਜਾਬ ਦਾ 23ਵਾਂ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ ਮੁਸਲਿਮ, ਸਿੱਖ ਅਤੇ ਹਿੰਦੂ ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਅਟੁੱਟ ਧਰਮ-ਨਿਰਪੱਖਤਾ, ਅਮਨ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਸਾਂਝ ਦਾ ਪਵਿੱਤਰ ਪ੍ਰਤੀਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 14 ਮਈ 2021 ਨੂੰ ਈਦ-ਉਲ-ਫ਼ਿਤਰ ਦੇ ਮੁਬਾਰਕ ਦਿਹਾੜੇ ਇਸਨੂੰ ਸੰਗਰੂਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚੋਂ ਵੱਖ ਕਰਕੇ ਸੁਤੰਤਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਐਲਾਨਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। --- ## 1. ਨੀਂਹ ਅਤੇ ਨਵਾਬ ਸ਼ੇਰ ਮੁਹੰਮਦ ਖ਼ਾਨ ਦਾ 'ਹਾਅ ਦਾ ਨਾਅਰਾ' (1704 ਈਸਵੀ) * **ਬਾਨੀ ਸ਼ੇਖ਼ ਸਦਰੁਦੀਨ:** ਮਲੇਰਕੋਟਲਾ ਦੀ ਨੀਂਹ 1454 ਵਿੱਚ ਅਫ਼ਗ਼ਾਨਿਸਤਾਨ ਤੋਂ ਆਏ ਸੂਫ਼ੀ ਸੰਤ ਸ਼ੇਖ਼ ਸਦਰੁਦੀਨ ਸਦਰ-ਏ-ਜਹਾਂ (ਹੈਦਰ ਸ਼ੇਖ਼) ਨੇ ਰੱਖੀ ਸੀ। ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਸੁਲਤਾਨ ਬਹਿਲੋਲ ਲੋਧੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਧੀ ਤਾਜ ਮੁਰੱਸਾ ਦਾ ਵਿਆਹ ਸ਼ੇਖ਼ ਸਾਹਿਬ ਨਾਲ ਕਰਕੇ ਮਲੇਰ ਦਾ ਇਲਾਕਾ ਜਾਗੀਰ ਵਜੋਂ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। * **ਸਰਹਿੰਦ ਦੀ ਕਚਹਿਰੀ ਵਿੱਚ ਜ਼ੁਲਮ ਦਾ ਵਿਰੋਧ (1704):** ਦਸੰਬਰ 1704 ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਸਰਹਿੰਦ ਦੇ ਮੁਗ਼ਲ ਸੂਬੇਦਾਰ ਵਜ਼ੀਰ ਖ਼ਾਨ ਨੇ ਦਸਮੇਸ਼ ਪਿਤਾ ਦੇ ਛੋਟੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਿਆਂ—ਬਾਬਾ ਜ਼ੋਰਾਵਰ ਸਿੰਘ ਜੀ (9 ਸਾਲ) ਅਤੇ ਬਾਬਾ ਫ਼ਤਿਹ ਸਿੰਘ ਜੀ (7 ਸਾਲ)—ਨੂੰ ਜਿਊਂਦੇ ਜੀਅ ਨੀਹਾਂ ਵਿੱਚ ਚਿਣਨ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ, ਤਾਂ ਮਲੇਰਕੋਟਲਾ ਦੇ ਸ਼ਾਸਕ **ਨਵਾਬ ਸ਼ੇਰ ਮੁਹੰਮਦ ਖ਼ਾਨ** ਨੇ ਕੁਰਾਨ ਸ਼ਰੀਫ਼ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦੇ ਕੇ ਭਰੀ ਕਚਹਿਰੀ ਵਿੱਚ ਇਸ ਜ਼ੁਲਮ ਦਾ ਡਟ ਕੇ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਕਚਹਿਰੀ ਵਿੱਚੋਂ ਉੱਠ ਕੇ 'ਹਾਅ ਦਾ ਨਾਅਰਾ' ਮਾਰਿਆ ਕਿ ਬੇਕਸੂਰ ਮਾਸੂਮ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰਨਾ ਇਸਲਾਮ ਦੇ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਹੈ। * **ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੀ ਅਸੀਸ:** ਜਦੋਂ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੂੰ ਦੀਨਾ ਕਾਂਗੜ ਵਿਖੇ ਨਵਾਬ ਦੇ ਇਸ ਨੇਕ ਵਿਵਹਾਰ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਮਿਲੀ, ਤਾਂ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਮਲੇਰਕੋਟਲਾ ਦੇ ਸ਼ਾਸਕਾਂ ਨੂੰ ਅਸੀਸ ਦਿੱਤੀ ਕਿ *"ਇਸ ਰਿਆਸਤ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਸਦਾ ਹਰੀ ਰਹੇਗੀ।"* --- ## 2. 1947 ਦੀ ਵੰਡ: ਖ਼ੂਨੀ ਤੂਫ਼ਾਨ ਵਿੱਚ ਅਮਨ ਦਾ ਟਾਪੂ ਸੰਨ 1947 ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਵੰਡ ਦੌਰਾਨ ਦੋਵਾਂ ਪਾਸਿਆਂ ਤੋਂ ਲੱਖਾਂ ਬੇਕਸੂਰ ਲੋਕ ਮਾਰੇ ਗਏ, ਤਾਂ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੀ ਅਸੀਸ ਅਤੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਦਿਲਾਂ ਵਿੱਚ ਨਵਾਬ ਸ਼ੇਰ ਮੁਹੰਮਦ ਖ਼ਾਨ ਦੇ ਅਹਿਸਾਨ ਸਦਕਾ: * **ਇੱਕ ਵੀ ਖ਼ੂਨ ਦਾ ਕਤਰਾ ਨਹੀਂ ਵਗਿਆ:** ਸਿੱਖ ਜਥਿਆਂ ਨੇ ਮਲੇਰਕੋਟਲਾ 'ਤੇ ਹਮਲਾ ਨਾ ਕਰਨ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰ ਸਹੁੰ ਖਾਧੀ। ਮਲੇਰਕੋਟਲਾ ਅਮਨ ਦਾ ਟਾਪੂ ਬਣਿਆ ਰਿਹਾ ਅਤੇ ਲੱਖਾਂ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਨੇ ਇੱਥੇ ਪਨਾਹ ਲਈ। ਅੱਜ ਵੀ ਮਲੇਰਕੋਟਲਾ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਮੁਸਲਿਮ-ਬਹੁਗਿਣਤੀ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਹਿੰਦੂ, ਮੁਸਲਿਮ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਦੇ ਤਿਉਹਾਰ ਰਲ-ਮਿਲ ਕੇ ਮਨਾਉਂਦੇ ਹਨ। --- ## 3. 1872 ਦਾ ਨਾਮਧਾਰੀ (ਕੂਕਾ) ਸ਼ਹੀਦੀ ਸਾਕਾ ਮਲੇਰਕੋਟਲਾ ਭਾਰਤੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਸੰਗਰਾਮ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਖ਼ੂਨੀ ਸਾਕੇ ਦਾ ਗਵਾਹ ਹੈ: * **17-18 ਜਨਵਰੀ 1872:** ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਹਕੂਮਤ ਦੇ ਗਊ-ਹੱਤਿਆ ਅਤੇ ਸਾਮਰਾਜੀ ਜ਼ੁਲਮਾਂ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਆਵਾਜ਼ ਬੁਲੰਦ ਕਰਨ ਵਾਲੇ 66 ਨਾਮਧਾਰੀ (ਕੂਕਾ) ਸਿੰਘਾਂ ਨੂੰ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਡਿਪਟੀ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਕੋਵਾਨ ਨੇ ਬਿਨਾਂ ਮੁਕੱਦਮਾ ਚਲਾਏ ਮਲੇਰਕੋਟਲਾ ਦੇ ਪਰੇਡ ਗਰਾਊਂਡ ਵਿੱਚ ਤੋਪਾਂ ਦੇ ਮੂੰਹੇ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਉਡਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। * **ਬਿਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਦਾ ਬਲੀਦਾਨ:** 12 ਸਾਲਾ ਬਾਲਕ ਬਿਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਜਦੋਂ ਡਿਪਟੀ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਕੋਵਾਨ ਦੀ ਦਾੜ੍ਹੀ ਫੜ ਲਈ ਤਾਂ ਉਸਦੇ ਹੱਥ ਕੱਟ ਕੇ ਉਸਨੂੰ ਸ਼ਹੀਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਅੱਜ ਇਸ ਅਸਥਾਨ 'ਤੇ ਸ਼ਾਨਦਾਰ **ਕੂਕਾ ਸ਼ਹੀਦੀ ਸਮਾਰਕ** ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। --- ## 4. ਵਿਰਾਸਤੀ ਸਮਾਰਕ ਅਤੇ ਉਦਯੋਗ 1. **ਮੁਬਾਰਕ ਮੰਜ਼ਿਲ ਪੈਲੇਸ:** 150 ਸਾਲ ਪੁਰਾਣਾ ਸ਼ਾਹੀ ਮਹਿਲ ਜੋ ਇੰਡੋ-ਫਰੈਂਚ ਅਤੇ ਮੁਗ਼ਲ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ ਦਾ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਨਮੂਨਾ ਹੈ। 2. **ਦਰਗਾਹ ਹਜ਼ਰਤ ਸ਼ੇਖ਼ ਸਦਰੁਦੀਨ:** ਸਰਬ-ਸਾਂਝੀ ਦਰਗਾਹ ਜਿੱਥੇ ਹਰ ਧਰਮ ਦੇ ਲੋਕ ਮੱਥਾ ਟੇਕਦੇ ਹਨ। 3. **ਕਢਾਈ ਅਤੇ ਬੈਜ ਉਦਯੋਗ:** ਮਲੇਰਕੋਟਲਾ ਭਾਰਤੀ ਫ਼ੌਜ, ਪੁਲਿਸ ਅਤੇ ਸਕੂਲਾਂ ਦੇ ਵਰਦੀ ਬੈਜਾਂ, ਸੁਨਹਿਰੀ ਤਿੱਲੇ ਦੀ ਕਢਾਈ (Zari/Badge embroidery), ਅਤੇ ਲੋਹੇ ਦੇ ਸੰਦਾਂ ਦਾ ਮੋਹਰੀ ਨਿਰਮਾਤਾ ਹੈ।
ਸਾਰੇ ਉਪਲਬਧ ਸੰਸਕਰਣ2 ਸੰਸਕਰਣ ਦਰਜ ਹਨ
#2ਮਲੇਰਕੋਟਲਾ (ਨਵਾਬ ਸ਼ੇਰ ਮੁਹੰਮਦ ਖ਼ਾਨ ਦਾ 'ਹਾਅ ਦਾ ਨਾਅਰਾ', ਕੂਕਾ ਸ਼ਹੀਦੀ ਸਮਾਰਕ, 1947 ਦੀ ਅਮਨ-ਸ਼ਾਂਤੀ ਅਤੇ ਮੁਬਾਰਕ ਮੰਜ਼ਿਲ)approved
10/22/2026, 10:41:13 AMAdmin
#1ਮਾਲੇਰਕੋਟਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾapproved
9/24/2026, 12:29:30 PMAdmin