ਮਲੇਰਕੋਟਲਾ (Malerkotla): ਨਵਾਬ ਸ਼ੇਰ ਮੁਹੰਮਦ ਖ਼ਾਨ ਦਾ 'ਹਾਅ ਦਾ ਨਾਅਰਾ', 1872 ਦਾ ਕੂਕਾ ਸ਼ਹੀਦੀ ਸਾਕਾ, 1947 ਦੀ ਅਮਨ-ਸ਼ਾਂਤੀ ਅਤੇ ਮੁਬਾਰਕ ਮੰਜ਼ਿਲ
ਮਲੇਰਕੋਟਲਾ ਪੰਜਾਬ ਦਾ 23ਵਾਂ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ ਮੁਸਲਿਮ, ਸਿੱਖ ਅਤੇ ਹਿੰਦੂ ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਅਟੁੱਟ ਧਰਮ-ਨਿਰਪੱਖਤਾ, ਅਮਨ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਸਾਂਝ ਦਾ ਪਵਿੱਤਰ ਪ੍ਰਤੀਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 14 ਮਈ 2021 ਨੂੰ ਈਦ-ਉਲ-ਫ਼ਿਤਰ ਦੇ ਮੁਬਾਰਕ ਦਿਹਾੜੇ ਇਸਨੂੰ ਸੰਗਰੂਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚੋਂ ਵੱਖ ਕਰਕੇ ਸੁਤੰਤਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਐਲਾਨਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।
---
1. ਨੀਂਹ ਅਤੇ ਨਵਾਬ ਸ਼ੇਰ ਮੁਹੰਮਦ ਖ਼ਾਨ ਦਾ 'ਹਾਅ ਦਾ ਨਾਅਰਾ' (1704 ਈਸਵੀ)
- ਬਾਨੀ ਸ਼ੇਖ਼ ਸਦਰੁਦੀਨ: ਮਲੇਰਕੋਟਲਾ ਦੀ ਨੀਂਹ 1454 ਵਿੱਚ ਅਫ਼ਗ਼ਾਨਿਸਤਾਨ ਤੋਂ ਆਏ ਸੂਫ਼ੀ ਸੰਤ ਸ਼ੇਖ਼ ਸਦਰੁਦੀਨ ਸਦਰ-ਏ-ਜਹਾਂ (ਹੈਦਰ ਸ਼ੇਖ਼) ਨੇ ਰੱਖੀ ਸੀ। ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਸੁਲਤਾਨ ਬਹਿਲੋਲ ਲੋਧੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਧੀ ਤਾਜ ਮੁਰੱਸਾ ਦਾ ਵਿਆਹ ਸ਼ੇਖ਼ ਸਾਹਿਬ ਨਾਲ ਕਰਕੇ ਮਲੇਰ ਦਾ ਇਲਾਕਾ ਜਾਗੀਰ ਵਜੋਂ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।
- ਸਰਹਿੰਦ ਦੀ ਕਚਹਿਰੀ ਵਿੱਚ ਜ਼ੁਲਮ ਦਾ ਵਿਰੋਧ (1704): ਦਸੰਬਰ 1704 ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਸਰਹਿੰਦ ਦੇ ਮੁਗ਼ਲ ਸੂਬੇਦਾਰ ਵਜ਼ੀਰ ਖ਼ਾਨ ਨੇ ਦਸਮੇਸ਼ ਪਿਤਾ ਦੇ ਛੋਟੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਿਆਂ—ਬਾਬਾ ਜ਼ੋਰਾਵਰ ਸਿੰਘ ਜੀ (9 ਸਾਲ) ਅਤੇ ਬਾਬਾ ਫ਼ਤਿਹ ਸਿੰਘ ਜੀ (7 ਸਾਲ)—ਨੂੰ ਜਿਊਂਦੇ ਜੀਅ ਨੀਹਾਂ ਵਿੱਚ ਚਿਣਨ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ, ਤਾਂ ਮਲੇਰਕੋਟਲਾ ਦੇ ਸ਼ਾਸਕ ਨਵਾਬ ਸ਼ੇਰ ਮੁਹੰਮਦ ਖ਼ਾਨ ਨੇ ਕੁਰਾਨ ਸ਼ਰੀਫ਼ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦੇ ਕੇ ਭਰੀ ਕਚਹਿਰੀ ਵਿੱਚ ਇਸ ਜ਼ੁਲਮ ਦਾ ਡਟ ਕੇ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਕਚਹਿਰੀ ਵਿੱਚੋਂ ਉੱਠ ਕੇ 'ਹਾਅ ਦਾ ਨਾਅਰਾ' ਮਾਰਿਆ ਕਿ ਬੇਕਸੂਰ ਮਾਸੂਮ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰਨਾ ਇਸਲਾਮ ਦੇ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਹੈ।
- ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੀ ਅਸੀਸ: ਜਦੋਂ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੂੰ ਦੀਨਾ ਕਾਂਗੜ ਵਿਖੇ ਨਵਾਬ ਦੇ ਇਸ ਨੇਕ ਵਿਵਹਾਰ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਮਿਲੀ, ਤਾਂ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਮਲੇਰਕੋਟਲਾ ਦੇ ਸ਼ਾਸਕਾਂ ਨੂੰ ਅਸੀਸ ਦਿੱਤੀ ਕਿ "ਇਸ ਰਿਆਸਤ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਸਦਾ ਹਰੀ ਰਹੇਗੀ।"
---
2. 1947 ਦੀ ਵੰਡ: ਖ਼ੂਨੀ ਤੂਫ਼ਾਨ ਵਿੱਚ ਅਮਨ ਦਾ ਟਾਪੂ
ਸੰਨ 1947 ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਵੰਡ ਦੌਰਾਨ ਦੋਵਾਂ ਪਾਸਿਆਂ ਤੋਂ ਲੱਖਾਂ ਬੇਕਸੂਰ ਲੋਕ ਮਾਰੇ ਗਏ, ਤਾਂ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੀ ਅਸੀਸ ਅਤੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਦਿਲਾਂ ਵਿੱਚ ਨਵਾਬ ਸ਼ੇਰ ਮੁਹੰਮਦ ਖ਼ਾਨ ਦੇ ਅਹਿਸਾਨ ਸਦਕਾ:
- ਇੱਕ ਵੀ ਖ਼ੂਨ ਦਾ ਕਤਰਾ ਨਹੀਂ ਵਗਿਆ: ਸਿੱਖ ਜਥਿਆਂ ਨੇ ਮਲੇਰਕੋਟਲਾ 'ਤੇ ਹਮਲਾ ਨਾ ਕਰਨ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰ ਸਹੁੰ ਖਾਧੀ। ਮਲੇਰਕੋਟਲਾ ਅਮਨ ਦਾ ਟਾਪੂ ਬਣਿਆ ਰਿਹਾ ਅਤੇ ਲੱਖਾਂ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਨੇ ਇੱਥੇ ਪਨਾਹ ਲਈ। ਅੱਜ ਵੀ ਮਲੇਰਕੋਟਲਾ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਮੁਸਲਿਮ-ਬਹੁਗਿਣਤੀ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਹਿੰਦੂ, ਮੁਸਲਿਮ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਦੇ ਤਿਉਹਾਰ ਰਲ-ਮਿਲ ਕੇ ਮਨਾਉਂਦੇ ਹਨ।
---
3. 1872 ਦਾ ਨਾਮਧਾਰੀ (ਕੂਕਾ) ਸ਼ਹੀਦੀ ਸਾਕਾ
ਮਲੇਰਕੋਟਲਾ ਭਾਰਤੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਸੰਗਰਾਮ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਖ਼ੂਨੀ ਸਾਕੇ ਦਾ ਗਵਾਹ ਹੈ:
- 17-18 ਜਨਵਰੀ 1872: ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਹਕੂਮਤ ਦੇ ਗਊ-ਹੱਤਿਆ ਅਤੇ ਸਾਮਰਾਜੀ ਜ਼ੁਲਮਾਂ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਆਵਾਜ਼ ਬੁਲੰਦ ਕਰਨ ਵਾਲੇ 66 ਨਾਮਧਾਰੀ (ਕੂਕਾ) ਸਿੰਘਾਂ ਨੂੰ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਡਿਪਟੀ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਕੋਵਾਨ ਨੇ ਬਿਨਾਂ ਮੁਕੱਦਮਾ ਚਲਾਏ ਮਲੇਰਕੋਟਲਾ ਦੇ ਪਰੇਡ ਗਰਾਊਂਡ ਵਿੱਚ ਤੋਪਾਂ ਦੇ ਮੂੰਹੇ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਉਡਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।
- ਬਿਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਦਾ ਬਲੀਦਾਨ: 12 ਸਾਲਾ ਬਾਲਕ ਬਿਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਜਦੋਂ ਡਿਪਟੀ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਕੋਵਾਨ ਦੀ ਦਾੜ੍ਹੀ ਫੜ ਲਈ ਤਾਂ ਉਸਦੇ ਹੱਥ ਕੱਟ ਕੇ ਉਸਨੂੰ ਸ਼ਹੀਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਅੱਜ ਇਸ ਅਸਥਾਨ 'ਤੇ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਕੂਕਾ ਸ਼ਹੀਦੀ ਸਮਾਰਕ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
---
4. ਵਿਰਾਸਤੀ ਸਮਾਰਕ ਅਤੇ ਉਦਯੋਗ
- ਮੁਬਾਰਕ ਮੰਜ਼ਿਲ ਪੈਲੇਸ: 150 ਸਾਲ ਪੁਰਾਣਾ ਸ਼ਾਹੀ ਮਹਿਲ ਜੋ ਇੰਡੋ-ਫਰੈਂਚ ਅਤੇ ਮੁਗ਼ਲ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ ਦਾ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਨਮੂਨਾ ਹੈ।
- ਦਰਗਾਹ ਹਜ਼ਰਤ ਸ਼ੇਖ਼ ਸਦਰੁਦੀਨ: ਸਰਬ-ਸਾਂਝੀ ਦਰਗਾਹ ਜਿੱਥੇ ਹਰ ਧਰਮ ਦੇ ਲੋਕ ਮੱਥਾ ਟੇਕਦੇ ਹਨ।
- ਕਢਾਈ ਅਤੇ ਬੈਜ ਉਦਯੋਗ: ਮਲੇਰਕੋਟਲਾ ਭਾਰਤੀ ਫ਼ੌਜ, ਪੁਲਿਸ ਅਤੇ ਸਕੂਲਾਂ ਦੇ ਵਰਦੀ ਬੈਜਾਂ, ਸੁਨਹਿਰੀ ਤਿੱਲੇ ਦੀ ਕਢਾਈ (Zari/Badge embroidery), ਅਤੇ ਲੋਹੇ ਦੇ ਸੰਦਾਂ ਦਾ ਮੋਹਰੀ ਨਿਰਮਾਤਾ ਹੈ।