ਸੰਸ਼ੋਧਨ ਇਤਿਹਾਸ
ਲੇਖ "ਰਾਵੀ ਦਰਿਆ (ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸਕ ਦਰਿਆ, ਵੈਦਿਕ ਪਰੁਸ਼ਣੀ, ਦਸਰਾਜਨ ਯੁੱਧ, ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਪਾਵਨ ਧਰਤੀ ਅਤੇ ਰਣਜੀਤ ਸਾਗਰ ਡੈਮ)" ਦੇ ਸਾਰੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਬਦਲਾਅ ਅਤੇ ਸੰਸਕਰਣਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ:
ਸੰਸਕਰਣਾਂ ਦੀ ਤੁਲਨਾ
ਸੰਸਕਰਣ #1 (ਪਹਿਲਾ)9/13/2026
ਰਾਵੀ ਦਰਿਆ
Admin
"Comprehensive encyclopedic article on Ravi River"
ਸੰਸਕਰਣ #2 (ਨਵਾਂ)10/22/2026
ਰਾਵੀ ਦਰਿਆ (ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸਕ ਦਰਿਆ, ਵੈਦਿਕ ਪਰੁਸ਼ਣੀ, ਦਸਰਾਜਨ ਯੁੱਧ, ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਪਾਵਨ ਧਰਤੀ ਅਤੇ ਰਣਜੀਤ ਸਾਗਰ ਡੈਮ)
Admin
## ਭੂਮਿਕਾ ਅਤੇ ਨਿਰੁਕਤੀ **ਰਾਵੀ ਦਰਿਆ** ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ, ਸਿੱਖ ਵਿਰਾਸਤ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਸੰਗਰਾਮ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਗਵਾਹ ਦਰਿਆ ਹੈ। ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਵੈਦਿਕ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਰਿਗਵੇਦ ਅੰਦਰ ਇਸਦਾ ਨਾਮ **'ਇਰਾਵਤੀ'** (Iravati) ਅਤੇ **'ਪਰੁਸ਼ਣੀ'** (Parushni) ਦਰਜ ਹੈ। ਵੈਦਿਕ ਇਤਿਹਾਸ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਜੰਗ — **'ਦਸਰਾਜਨ ਯੁੱਧ' (Battle of the Ten Kings)** — ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਰਾਜਾ ਸੁਦਾਸ ਨੇ ਦਸ ਵਿਰੋਧੀ ਕਬੀਲਿਆਂ ਨੂੰ ਹਰਾਇਆ ਸੀ, ਇਸੇ ਪਰੁਸ਼ਣੀ (ਰਾਵੀ) ਦਰਿਆ ਦੇ ਕੰਢੇ ਲੜੀ ਗਈ ਸੀ। ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਯੂਨਾਨੀਆਂ ਨੇ ਇਸਨੂੰ **'ਹਾਈਡ੍ਰਾਓਟਿਸ'** (Hydraotes) ਲਿਖਿਆ ਹੈ। ਰਾਵੀ ਦਰਿਆ ਦੀ ਕੁੱਲ ਲੰਬਾਈ ਲਗਭਗ **720 ਕਿਲੋਮੀਟਰ** ਹੈ। ਇਹ ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚੋਂ ਨਿਕਲ ਕੇ ਪੰਜਾਬ (ਭਾਰਤ) ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚੋਂ ਵਹਿੰਦਾ ਹੋਇਆ ਚਨਾਬ ਦਰਿਆ ਵਿੱਚ ਸਮਾਉਂਦਾ ਹੈ। --- ## ਭੂਗੋਲਿਕ ਮਾਰਗ ### 1. ਨਿਕਾਸ ਰਾਵੀ ਦਰਿਆ ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਕਾਂਗੜਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਬੈਜਨਾਥ ਤਹਿਸੀਲ ਦੇ **ਬੜਾ ਬੰਗਾਲ** (Bara Bhangal) ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਧੌਲਾਧਾਰ ਅਤੇ ਪੀਰ ਪੰਜਾਲ ਪਰਬਤ ਲੜੀਆਂ ਦੇ ਗਲੇਸ਼ੀਅਰਾਂ ਤੋਂ ਲਗਭਗ 4,300 ਮੀਟਰ ਦੀ ਉਚਾਈ ਤੋਂ ਨਿਕਲਦਾ ਹੈ। ### 2. ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਸਫ਼ਰ ਇਹ ਹਿਮਾਚਲ ਦੇ ਚੰਬਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚੋਂ ਪੱਛਮ-ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਵਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਚੰਬਾ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸ਼ਹਿਰ ਇਸੇ ਦਰਿਆ ਦੇ ਸੱਜੇ ਕੰਢੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਡਲਹੌਜ਼ੀ ਦੀਆਂ ਪਹਾੜੀਆਂ ਕੋਲੋਂ ਲੰਘ ਕੇ ਇਹ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ### 3. ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵਾਹ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਇਹ **ਪਠਾਨਕੋਟ (ਮਾਧੋਪੁਰ)** ਰਾਹੀਂ ਦਾਖ਼ਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। - ਇਹ ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ ਅਤੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘਦਾ ਹੈ। - ਇਹ ਕਈ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿਚਕਾਰ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਸਰਹੱਦ (International Border) ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ। - ਡੇਰਾ ਬਾਬਾ ਨਾਨਕ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਾਲੇ ਪਾਸੇ ਰਾਵੀ ਕੰਢੇ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦਾ ਪਵਿੱਤਰ ਅਸਥਾਨ **ਸ੍ਰੀ ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਸਾਹਿਬ** ਸਥਿਤ ਹੈ। - ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਹ ਲਾਹੌਰ ਸ਼ਹਿਰ ਕੋਲੋਂ ਲੰਘਦਾ ਹੋਇਆ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਝੰਗ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਅਹਿਮਦਪੁਰ ਸਿਆਲ ਨੇੜੇ ਚਨਾਬ ਦਰਿਆ ਨਾਲ ਜਾ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। --- ## ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਅਤੇ ਹੈੱਡਵਰਕਸ 1. **ਰਣਜੀਤ ਸਾਗਰ ਡੈਮ (Ranjit Sagar Dam / Thein Dam):** ਪਠਾਨਕੋਟ ਨੇੜੇ ਰਾਵੀ ਦਰਿਆ 'ਤੇ ਬਣਿਆ 160 ਮੀਟਰ ਉੱਚਾ ਵਿਸ਼ਾਲ ਡੈਮ ਹੈ, ਜੋ 600 ਮੈਗਾਵਾਟ ਬਿਜਲੀ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। 2. **ਸ਼ਾਹਪੁਰ ਕੰਡੀ ਬੈਰਾਜ:** ਰਣਜੀਤ ਸਾਗਰ ਡੈਮ ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ ਬਣਿਆ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ, ਜੋ ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਜੰਮੂ-ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੀ ਸਿੰਚਾਈ ਸਮਰੱਥਾ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। 3. **ਮਾਧੋਪੁਰ ਹੈੱਡਵਰਕਸ:** 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਬਣਿਆ ਇਤਿਹਾਸਕ ਹੈੱਡਵਰਕਸ, ਜਿੱਥੋਂ **ਅੱਪਰ ਬਾਰੀ ਦੁਆਬ ਨਹਿਰ (UBDC)** ਨਿਕਲਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਨਹਿਰ ਨੇ ਮਾਝਾ ਖੇਤਰ (ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ, ਬਟਾਲਾ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ) ਨੂੰ ਹਰਾ-ਭਰਾ ਬਣਾਇਆ। --- ## ਇਤਿਹਾਸਕ, ਸਿੱਖ ਅਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਹੱਤਤਾ ### 1. ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਅਤੇ ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੇ ਬਾਨੀ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਚਾਰ ਵਿਸ਼ਵ-ਵਿਆਪੀ ਉਦਾਸੀਆਂ (ਯਾਤਰਾਵਾਂ) ਮੁਕੰਮਲ ਕਰਨ ਉਪਰੰਤ ਸੰਨ 1522 ਵਿੱਚ ਰਾਵੀ ਦਰਿਆ ਦੇ ਕੰਢੇ **ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਸਾਹਿਬ** ਨਗਰ ਵਸਾਇਆ ਸੀ। ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਅੰਤਿਮ 18 ਸਾਲ ਇੱਥੇ ਆਪਣੇ ਹੱਥੀਂ ਖੇਤੀ ਕੀਤੀ, 'ਕਿਰਤ ਕਰੋ, ਨਾਮ ਜਪੋ, ਵੰਡ ਛਕੋ' ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ, ਸੰਗਤ ਤੇ ਪੰਗਤ ਦੀ ਨੀਂਹ ਰੱਖੀ ਅਤੇ 1539 ਵਿੱਚ ਜੋਤੀ-ਜੋਤਿ ਸਮਾਏ। 2019 ਵਿੱਚ ਖੋਲ੍ਹਿਆ ਗਿਆ **ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਲਾਂਘਾ (Kartarpur Corridor)** ਰਾਵੀ ਦਰਿਆ ਦੇ ਪਾਰ ਸ਼ਰਧਾਲੂਆਂ ਨੂੰ ਦਰਸ਼ਨਾਂ ਦੀ ਸਹੂਲਤ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ### 2. ਇਤਿਹਾਸਕ ਲਾਹੌਰ ਸ਼ਹਿਰ ਮੁਗ਼ਲ ਸਾਮਰਾਜ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਸ਼ੇਰ-ਏ-ਪੰਜਾਬ ਸਾਮਰਾਜ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ **ਲਾਹੌਰ** ਰਾਵੀ ਦਰਿਆ ਦੇ ਪੂਰਬੀ ਕੰਢੇ 'ਤੇ ਸਥਾਪਿਤ ਹੋਈ। ਸ਼ਾਹਦਰਾ ਵਿਖੇ ਮੁਗ਼ਲ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਜਹਾਂਗੀਰ ਅਤੇ ਮਲਿਕਾ ਨੂਰਜਹਾਂ ਦੇ ਮਕਬਰੇ ਰਾਵੀ ਕੰਢੇ ਸਥਿਤ ਹਨ। ### 3. ਪੂਰਨ ਸਵਰਾਜ ਦਾ ਐਲਾਨ (1929) 31 ਦਸੰਬਰ 1929 ਦੀ ਅੱਧੀ ਰਾਤ ਨੂੰ ਲਾਹੌਰ ਵਿਖੇ ਰਾਵੀ ਦਰਿਆ ਦੇ ਕੰਢੇ ਪੰਡਿਤ ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨਗੀ ਹੇਠ ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ ਨੇ ਭਾਰਤ ਦੀ ਮੁਕੰਮਲ ਆਜ਼ਾਦੀ — **'ਪੂਰਨ ਸਵਰਾਜ'** — ਦਾ ਇਤਿਹਾਸਕ ਮਤਾ ਪਾਸ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਤਿਰੰਗਾ ਝੰਡਾ ਲਹਿਰਾ ਕੇ 26 ਜਨਵਰੀ 1930 ਨੂੰ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਦਿਵਸ ਵਜੋਂ ਮਨਾਉਣ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਸੀ।
# ਰਾਵੀ ਦਰਿਆ: ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸਕ ਦਰਿਆ, ਵੈਦਿਕ ਪਰੁਸ਼ਣੀ, ਦਸਰਾਜਨ ਯੁੱਧ, ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਅਤੇ ਰਣਜੀਤ ਸਾਗਰ ਡੈਮ **ਰਾਵੀ ਦਰਿਆ** (Ravi River) ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਇਤਿਹਾਸਕ, ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਅਤੇ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਹੋਂਦ ਦਾ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਅੰਗ ਹੈ। ਰਿਗਵੇਦ ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ **'ਪਰੁਸ਼ਣੀ'** ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਦੇ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਕਾਲ ਵਿੱਚ **'ਇਰਾਵਤੀ'** ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਗਿਆ। ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਯੂਨਾਨੀ ਭੂਗੋਲਕਾਰਾਂ ਨੇ ਇਸਨੂੰ 'ਹਾਈਡਰਾਓਟਿਸ' (Hydraotes) ਲਿਖਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਦਰਿਆ ਵੈਦਿਕ ਯੁੱਗ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਯੁੱਧ **'ਦਸਰਾਜਨ ਯੁੱਧ' (Battle of Ten Kings)** ਦੀ ਰਣਭੂਮੀ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਇਹ ਅਤਿਅੰਤ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਪਹਿਲੇ ਪਾਤਸ਼ਾਹ **ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ** ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਚਾਰ ਉਦਾਸੀਆਂ ਸੰਪੂਰਨ ਕਰਨ ਉਪਰੰਤ ਰਾਵੀ ਦੇ ਕੰਢੇ 'ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਸਾਹਿਬ' ਵਸਾਇਆ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਹੱਥੀਂ ਹਲ ਵਾਹ ਕੇ 'ਕਿਰਤ ਕਰੋ, ਨਾਮ ਜਪੋ, ਵੰਡ ਛਕੋ' ਦਾ ਸੰਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ। --- ## 1. ਉਦਗਮ ਅਤੇ ਭੂਗੋਲਿਕ ਮਾਰਗ * **ਬੜਾ ਬੰਗਾਲ ਤੋਂ ਉਦਗਮ:** ਰਾਵੀ ਦਰਿਆ ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਕਾਂਗੜਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ **ਬੜਾ ਬੰਗਾਲ** (Bara Bhangal) ਦੇ ਬਰਫ਼ਾਨੀ ਗਲੇਸ਼ੀਅਰਾਂ ਤੋਂ ਨਿਕਲਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਧੌਲਾਧਾਰ ਅਤੇ ਪੀਰ ਪੰਜਾਲ ਪਰਬਤ ਮਾਲਾਵਾਂ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ। * **ਚੰਬਾ ਘਾਟੀ ਵਿੱਚੋਂ ਲਾਂਘਾ:** ਇਹ ਚੰਬਾ ਰਿਆਸਤ ਦੀ ਡੂੰਘੀ ਅਤੇ ਖ਼ੂਬਸੂਰਤ ਵਾਦੀ ਵਿੱਚੋਂ ਵਹਿੰਦਾ ਹੋਇਆ ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਵੱਧਦਾ ਹੈ। * **ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ (ਪਠਾਨਕੋਟ):** ਮਾਧੋਪੁਰ ਅਤੇ ਸ਼ਾਹਪੁਰ ਕੰਡੀ ਵਿਖੇ ਇਹ ਸ਼ਿਵਾਲਿਕ ਪਹਾੜੀਆਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮੈਦਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। * **ਭਾਰਤ-ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਸਰਹੱਦ:** ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ ਅਤੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਵਿੱਚ ਰਾਵੀ ਦਰਿਆ ਕਈ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਕੁਦਰਤੀ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਰਹੱਦ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ। * **ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਵਹਾਅ:** ਲਾਹੌਰ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਕੋਲੋਂ ਲੰਘਦਾ ਹੋਇਆ ਇਹ ਝੰਗ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਅਹਿਮਦਪੁਰ ਸਿਆਲ ਨੇੜੇ ਚਨਾਬ ਦਰਿਆ ਵਿੱਚ ਜਾ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। --- ## 2. ਵੈਦਿਕ ਦਸਰਾਜਨ ਯੁੱਧ (Battle of Ten Kings) ਰਿਗਵੇਦ ਦੇ ਸੱਤਵੇਂ ਮੰਡਲ ਵਿੱਚ ਦਰਜ 'ਦਸਰਾਜਨ ਯੁੱਧ' ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਭਾਰਤੀ ਇਤਿਹਾਸ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਘਟਨਾ ਹੈ: * **ਪਰੁਸ਼ਣੀ (ਰਾਵੀ) ਦਾ ਕੰਢਾ:** ਇਹ ਯੁੱਧ ਰਾਵੀ ਦਰਿਆ ਦੇ ਕੰਢੇ ਭਾਰਤ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਰਾਜਾ ਸੁਦਾਸ (ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੁੱਖ ਸਲਾਹਕਾਰ ਰਿਸ਼ੀ ਵਸ਼ਿਸ਼ਠ ਸਨ) ਅਤੇ ਦਸ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਆਰੀਅਨ ਤੇ ਗ਼ੈਰ-ਆਰੀਅਨ ਕਬੀਲਿਆਂ ਦੇ ਸੰਘ (ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਰਿਸ਼ੀ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿੱਤਰ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ) ਵਿਚਕਾਰ ਲੜਿਆ ਗਿਆ। * **ਰਾਜਾ ਸੁਦਾਸ ਦੀ ਜਿੱਤ:** ਵਿਰੋਧੀ ਧਿਰ ਨੇ ਰਾਵੀ ਦੇ ਬੰਨ੍ਹ ਤੋੜ ਕੇ ਸੁਦਾਸ ਦੀ ਫ਼ੌਜ ਨੂੰ ਡੋਬਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਪਰ ਸੁਦਾਸ ਨੇ ਦਰਿਆ ਪਾਰ ਕਰਕੇ ਦਸਾਂ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਸੰਘ ਨੂੰ ਬੁਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਰਾਇਆ। ਇਸ ਜਿੱਤ ਨਾਲ 'ਭਾਰਤ' ਕਬੀਲੇ ਦਾ ਦਬਦਬਾ ਕਾਇਮ ਹੋਇਆ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਸਾਡੇ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਨਾਮ 'ਭਾਰਤ' ਪਿਆ। --- ## 3. ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਅਤੇ ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਰਾਵੀ ਦਰਿਆ ਸਿੱਖ ਅਧਿਆਤਮਿਕਤਾ ਦਾ ਪਵਿੱਤਰ ਕੇਂਦਰ ਹੈ: * **ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ (1521 ਈਸਵੀ):** ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਵਿਸ਼ਵ ਯਾਤਰਾਵਾਂ (ਉਦਾਸੀਆਂ) ਪੂਰੀਆਂ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਰਾਵੀ ਦੇ ਸੱਜੇ ਕੰਢੇ 'ਕਰਤਾਰਪੁਰ' (ਰੱਬ ਦਾ ਸ਼ਹਿਰ) ਵਸਾਇਆ। * **ਸੱਚੀ ਕਿਰਤ ਦਾ ਸੰਦੇਸ਼:** ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਇੱਥੇ ਇੱਕ ਆਮ ਕਿਸਾਨ ਵਾਂਗ ਆਪਣੇ ਹੱਥੀਂ ਖੇਤੀ ਕੀਤੀ, ਧਰਮਸ਼ਾਲਾ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਸੰਗਤ ਤੇ ਪੰਗਤ (ਲੰਗਰ) ਦੀ ਮਹਾਨ ਪਰੰਪਰਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ। ਇੱਥੇ ਹੀ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ 'ਜਪੁ ਜੀ ਸਾਹਿਬ', 'ਆਸਾ ਦੀ ਵਾਰ' ਅਤੇ 'ਬਾਰਹ ਮਾਹਾ' ਵਰਗੀਆਂ ਸ਼ਾਹਕਾਰ ਬਾਣੀਆਂ ਨੂੰ ਲਿਪੀਬੱਧ ਕੀਤਾ। * **ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਲਾਂਘਾ (Kartarpur Corridor):** ਸੰਨ 2019 ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਦੇ 550ਵੇਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਪੁਰਬ ਮੌਕੇ ਰਾਵੀ ਦਰਿਆ ਦੇ ਪਾਰ ਡੇਰਾ ਬਾਬਾ ਨਾਨਕ (ਭਾਰਤ) ਤੋਂ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਕਰਤਾਰਪੁਰ (ਪਾਕਿਸਤਾਨ) ਤੱਕ ਇਤਿਹਾਸਕ ਵੀਜ਼ਾ-ਮੁਕਤ ਲਾਂਘਾ ਖੋਲ੍ਹਿਆ ਗਿਆ। --- ## 4. ਰਣਜੀਤ ਸਾਗਰ ਡੈਮ (ਥੀਨ ਡੈਮ) ਪਠਾਨਕੋਟ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ ਥੀਨ ਵਿਖੇ ਰਾਵੀ ਦਰਿਆ 'ਤੇ ਬਣਿਆ **ਰਣਜੀਤ ਸਾਗਰ ਡੈਮ (Ranjit Sagar Dam)** ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਪਣ-ਬਿਜਲੀ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟ ਹੈ: * **ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਕਾਰਨਾਮਾ:** ਸੰਨ 2001 ਵਿੱਚ ਮੁਕੰਮਲ ਹੋਇਆ ਇਹ ਡੈਮ 160 ਮੀਟਰ (525 ਫੁੱਟ) ਉੱਚਾ ਹੈ, ਜੋ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਰੌਕ-ਫਿਲ ਡੈਮਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਮਾਰ ਹੈ। * **600 ਮੈਗਾਵਾਟ ਬਿਜਲੀ:** ਡੈਮ ਦੇ ਚਾਰ ਟਰਬਾਈਨਾਂ (150 MW ਹਰੇਕ) ਰਾਹੀਂ 600 ਮੈਗਾਵਾਟ ਸਾਫ਼ ਪਣ-ਬਿਜਲੀ ਪੈਦਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜੋ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਉਦਯੋਗਾਂ ਅਤੇ ਟਿਊਬਵੈੱਲਾਂ ਨੂੰ ਬਿਜਲੀ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। * **ਸ਼ਾਹਪੁਰ ਕੰਡੀ ਬੈਰਾਜ:** ਰਣਜੀਤ ਸਾਗਰ ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ ਬਣ ਰਿਹਾ ਇਹ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟ ਰਾਵੀ ਦੇ ਪਾਣੀਆਂ ਨੂੰ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਜਾਣ ਤੋਂ ਰੋਕ ਕੇ ਜੰਮੂ-ਕਸ਼ਮੀਰ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਕੰਢੀ ਖੇਤਰਾਂ ਦੀ ਸਿੰਚਾਈ ਲਈ ਵਰਤੋਂ ਵਿੱਚ ਲਿਆਵੇਗਾ। --- ## 5. ਇਤਿਹਾਸਕ ਲਾਹੌਰ ਅਤੇ ਪੂਰਨ ਸਵਰਾਜ (1929) * **ਲਾਹੌਰ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਵਿਕਾਸ:** ਇਤਿਹਾਸਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਲਾਹੌਰ ਸ਼ਹਿਰ ਰਾਵੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਵੱਸਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਮੁਗ਼ਲ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਜਹਾਂਗੀਰ ਅਤੇ ਨੂਰਜਹਾਂ ਦੇ ਮਕਬਰੇ ਰਾਵੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਸ਼ਾਹਦਰਾ ਬਾਗ਼ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹਨ। * **31 ਦਸੰਬਰ 1929 - ਪੂਰਨ ਸਵਰਾਜ ਦਾ ਐਲਾਨ:** ਭਾਰਤੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਸੰਗਰਾਮ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ 31 ਦਸੰਬਰ 1929 ਦੀ ਅੱਧੀ ਰਾਤ ਨੂੰ ਪੰਡਿਤ ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਕਾਂਗਰਸ ਨੇ ਰਾਵੀ ਦਰਿਆ ਦੇ ਕੰਢੇ ਭਾਰਤ ਦਾ ਤਿਰੰਗਾ ਝੰਡਾ ਲਹਿਰਾਇਆ ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਹਕੂਮਤ ਤੋਂ **'ਪੂਰਨ ਸਵਰਾਜ' (ਮੁਕੰਮਲ ਆਜ਼ਾਦੀ)** ਦਾ ਇਤਿਹਾਸਕ ਮਤਾ ਪਾਸ ਕੀਤਾ।
ਸਾਰੇ ਉਪਲਬਧ ਸੰਸਕਰਣ2 ਸੰਸਕਰਣ ਦਰਜ ਹਨ
#2ਰਾਵੀ ਦਰਿਆ (ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸਕ ਦਰਿਆ, ਵੈਦਿਕ ਪਰੁਸ਼ਣੀ, ਦਸਰਾਜਨ ਯੁੱਧ, ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਪਾਵਨ ਧਰਤੀ ਅਤੇ ਰਣਜੀਤ ਸਾਗਰ ਡੈਮ)approved
10/22/2026, 10:34:49 AMAdmin
#1ਰਾਵੀ ਦਰਿਆapproved
9/13/2026, 11:30:44 PMAdmin
"Comprehensive encyclopedic article on Ravi River"