ਪੰਜਾਬੀ ਦੋਹੜੇ: ਸੂਫ਼ੀ ਰੂਹਾਨੀਅਤ ਅਤੇ ਕਾਵਿ-ਸਿਖਰ
ਮੁੱਖ ਨਿਚੋੜ: ਦੋਹੜਾ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿਤਾ ਦੀ ਉਹ ਬੁਨਿਆਦ ਹੈ ਜਿਸਨੇ ਰੱਬੀ ਇਸ਼ਕ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਸੱਚਾਈਆਂ ਨੂੰ ਅਮਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
1. ਸੂਫ਼ੀ ਦੋਹੜੇ
ਬਾਬਾ ਫ਼ਰੀਦ ਜੀ ਦੇ ਸਲੋਕ ਅਤੇ ਸੁਲਤਾਨ ਬਾਹੂ ਦੇ ਦੋਹੜੇ (ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ 'ਹੂ' ਆਉਂਦਾ ਹੈ) ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਧੜਕਣ ਹਨ: ਦਿਲ ਦਰਿਆ ਸਮੁੰਦਰੋਂ ਡੂੰਘੇ, ਕੌਣ ਦਿਲਾ ਦੀਆਂ ਜਾਣੇ ਹੂ...
2. ਕਿੱਸਾ ਕਾਵਿ ਵਿੱਚ ਦੋਹੜੇ
ਵਾਰਿਸ ਸ਼ਾਹ ਨੇ ਹੀਰ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਹਾਸ਼ਮ ਸ਼ਾਹ ਨੇ ਸੱਸੀ ਵਿੱਚ ਦੋਹੜਿਆਂ ਰਾਹੀਂ ਨਾਇਕ-ਨਾਇਕਾ ਦੇ ਵਲਵਲੇ ਬਿਆਨ ਕੀਤੇ ਹਨ।
3. ਗਾਇਕੀ ਵਿੱਚ ਸਥਾਨ
ਪੰਜਾਬੀ ਮਹਿਫ਼ਲਾਂ ਵਿੱਚ ਗੀਤ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਗਾਇਕ ਅਕਸਰ ਲੰਮੀ ਹੇਕ ਵਾਲਾ ਦੋਹੜਾ ਲਾਉਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਸਰੋਤਿਆਂ ਨੂੰ ਮੰਤਰ-ਮੁਗਧ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।