ਫ਼ਾਜ਼ਿਲਕਾ (Fazilka): ਸਾਦਕੀ ਸਰਹੱਦ, 1971 ਦਾ ਆਸਫ਼ਵਾਲਾ ਸ਼ਹੀਦੀ ਸਮਾਰਕ, ਕਿੰਨੂਆਂ ਦਾ ਬਾਗ਼ਬਾਨੀ ਹੱਬ ਅਤੇ ਊਨੀ ਮੰਡੀ
ਫ਼ਾਜ਼ਿਲਕਾ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮੀ ਕੋਨੇ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ-ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਸਰਹੱਦ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਅਤਿਅੰਤ ਰਣਨੀਤਕ ਅਤੇ ਸਰਹੱਦੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਹੈ। 27 ਜੁਲਾਈ 2011 ਨੂੰ ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚੋਂ ਵੱਖ ਕਰਕੇ ਇਸਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਦਾ 21ਵਾਂ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸਦੇ ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ, ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ ਰਾਜਸਥਾਨ ਦਾ ਗੰਗਾਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਅਤੇ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦਾ ਬਹਾਵਲਪੁਰ ਖੇਤਰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ।
ਆਪਣੇ ਖ਼ੁਸ਼ਬੂਦਾਰ ਅਤੇ ਮਿੱਠੇ ਕਿੰਨੂਆਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਬਾਗ਼ਾਂ ਕਾਰਨ ਇਸਨੂੰ 'ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਕੈਲੀਫ਼ੋਰਨੀਆ' (The California of Punjab) ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦੇਸ਼ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ 1965 ਅਤੇ 1971 ਦੀਆਂ ਜੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਫ਼ਾਜ਼ਿਲਕਾ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਫ਼ੌਜ ਨੇ ਜੋ ਬਹਾਦਰੀ ਵਿਖਾਈ, ਉਹ ਕੌਮੀ ਇਤਿਹਾਸ ਦਾ ਸੁਨਹਿਰੀ ਅਧਿਆਇ ਹੈ।
---
1. ਸਥਾਪਨਾ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਪਿਛੋਕੜ
- ਮੀਆਂ ਫ਼ਾਜ਼ਿਲ ਵੱਟੂ ਵੱਲੋਂ ਸਥਾਪਨਾ (1844 ਈਸਵੀ): 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਇਹ ਖੇਤਰ ਵੱਟੂ ਜੱਟ ਕਬੀਲੇ ਦੇ ਮੁਖੀ ਮੀਆਂ ਫ਼ਾਜ਼ਿਲ ਵੱਟੂ ਦਾ ਨਿਵਾਸ ਅਸਥਾਨ ਸੀ। ਸੰਨ 1844 ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਅਫ਼ਸਰ ਮਿਸਟਰ ਜੇ. ਐੱਚ. ਵੈਨ ਕੋਰਟਲੈਂਡ ਨੇ ਸਤਲੁਜ ਦੇ ਹੜ੍ਹਾਂ ਵਾਲੇ ਪੁਰਾਣੇ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸਰਹੱਦੀ ਚੌਕੀ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਮੀਆਂ ਫ਼ਾਜ਼ਿਲ ਤੋਂ ਜ਼ਮੀਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਨਾਮ 'ਤੇ ਇਸਦਾ ਨਾਮ ਫ਼ਾਜ਼ਿਲਕਾ ਰੱਖਿਆ।
- ਏਸ਼ੀਆ ਦੀ ਮੋਹਰੀ ਊਨ ਮੰਡੀ: ਵੰਡ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਫ਼ਾਜ਼ਿਲਕਾ ਸਿੰਧ, ਰਾਜਸਥਾਨ ਅਤੇ ਬਲੋਚਿਸਤਾਨ ਤੋਂ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਉੱਚ-ਕੁਆਲਿਟੀ ਊਨ ਦਾ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਵਪਾਰਕ ਕੇਂਦਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਇੱਥੋਂ ਰੇਲ ਗੱਡੀਆਂ ਰਾਹੀਂ ਊਨ ਕਰਾਚੀ ਬੰਦਰਗਾਹ ਰਾਹੀਂ ਇੰਗਲੈਂਡ ਭੇਜੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ।
---
2. 1971 ਦੀ ਭਾਰਤ-ਪਾਕਿ ਜੰਗ ਅਤੇ ਆਸਫ਼ਵਾਲਾ ਵਾਰ ਮੈਮੋਰੀਅਲ
ਸੰਨ 1971 ਦੀ ਜੰਗ ਦੌਰਾਨ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਫ਼ੌਜਾਂ ਨੇ ਫ਼ਾਜ਼ਿਲਕਾ ਸ਼ਹਿਰ 'ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰਨ ਲਈ ਭਾਰੀ ਤੋਪਖ਼ਾਨੇ ਅਤੇ ਟੈਂਕਾਂ ਨਾਲ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ:
- ਬੇਰੀਵਾਲਾ ਪੁਲ ਦੀ ਲੜਾਈ: 4 ਜਾਟ ਰੈਜੀਮੈਂਟ ਦੇ ਬਹਾਦਰ ਜਵਾਨਾਂ ਨੇ ਮੇਜਰ ਨਾਰਾਇਣ ਸਿੰਘ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਹਮਲੇ ਨੂੰ ਠੱਲ੍ਹ ਪਾਈ। ਮੇਜਰ ਨਾਰਾਇਣ ਸਿੰਘ ਨੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਮੇਜਰ ਸ਼ਬੀਰ ਸ਼ਰੀਫ਼ (ਨਿਸ਼ਾਨ-ਏ-ਹੈਦਰ ਵਿਜੇਤਾ) ਨਾਲ ਆਹਮੋ-ਸਾਹਮਣੇ ਲੜਦਿਆਂ ਵੀਰਤਾ ਪੂਰਵਕ ਸ਼ਹਾਦਤ ਪਾਈ ਅਤੇ ਮਰਨ ਉਪਰੰਤ ਮਹਾਂਵੀਰ ਚੱਕਰ (MVC) ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ।
- ਆਸਫ਼ਵਾਲਾ ਸ਼ਹੀਦੀ ਸਮਾਰਕ: ਜੰਗ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਫ਼ਾਜ਼ਿਲਕਾ ਦੇ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਖ਼ਰਚੇ 'ਤੇ ਪਿੰਡ ਆਸਫ਼ਵਾਲਾ ਵਿਖੇ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋਏ 82 ਬਹਾਦਰ ਸੈਨਿਕਾਂ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਸਮਾਰਕ ਬਣਵਾਇਆ। ਇੱਥੇ ਸ਼ਹੀਦਾਂ ਦੀਆਂ ਅਸਥੀਆਂ ਇੱਕ ਪਵਿੱਤਰ ਕਲਸ਼ ਵਿੱਚ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹਨ। ਫ਼ਾਜ਼ਿਲਕਾ ਵਾਸੀ ਹਰ ਸਾਲ ਸ਼ਹੀਦਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਸ਼ਰਧਾ ਦੇ ਫੁੱਲ ਭੇਟ ਕਰਦੇ ਹਨ।
---
3. ਸਾਦਕੀ ਸਰਹੱਦ (Sadqi Border Retreat Ceremony)
ਫ਼ਾਜ਼ਿਲਕਾ ਤੋਂ ਮਹਿਜ਼ 14 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਭਾਰਤ-ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਸਰਹੱਦ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਸਾਦਕੀ ਚੈੱਕ ਪੋਸਟ ਸੈਲਾਨੀਆਂ ਦੀ ਖਿੱਚ ਦਾ ਵੱਡਾ ਕੇਂਦਰ ਹੈ:
- ਰਿਟਰੀਟ ਸੈਰੇਮਨੀ: ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੀ ਵਾਹਗਾ ਸਰਹੱਦ ਅਤੇ ਹੁਸੈਨੀਵਾਲਾ ਵਾਂਗ ਸਾਦਕੀ ਸਰਹੱਦ 'ਤੇ ਵੀ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਸੀਮਾ ਸੁਰੱਖਿਆ ਬਲ (BSF) ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਰੇਂਜਰਸ ਵਿਚਕਾਰ ਰੋਮਾਂਚਕ ਝੰਡਾ ਉਤਾਰਨ ਦੀ ਰਸਮ (Retreat Ceremony) ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਵੇਖਣ ਲਈ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦੇਸ਼-ਪ੍ਰੇਮੀ ਪਹੁੰਚਦੇ ਹਨ।
---
4. ਬਾਗ਼ਬਾਨੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਅਤੇ ਟੀਵੀ ਟਾਵਰ
- ਕਿੰਨੂਆਂ ਦਾ ਕੈਲੀਫ਼ੋਰਨੀਆ: ਫ਼ਾਜ਼ਿਲਕਾ ਅਤੇ ਅਬੋਹਰ ਖੇਤਰ ਭਾਰਤ ਦੇ ਕੁੱਲ ਕਿੰਨੂ ਉਤਪਾਦਨ ਦਾ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਹਿੱਸਾ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੋਂ ਦੇ ਰਸਦਾਰ ਕਿੰਨੂ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼, ਦੁਬਈ, ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾ ਅਤੇ ਯੂਰਪ ਨੂੰ ਨਿਰਯਾਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
- ਫ਼ਾਜ਼ਿਲਕਾ ਟੀਵੀ ਟਾਵਰ: 1996 ਵਿੱਚ ਬਣਿਆ ਇਹ ਟਾਵਰ 305 ਮੀਟਰ (1,000 ਫੁੱਟ) ਉੱਚਾ ਹੈ, ਜੋ ਐਫ਼ਿਲ ਟਾਵਰ ਦੇ ਲਗਭਗ ਬਰਾਬਰ ਹੈ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਮਨੁੱਖ-ਨਿਰਮਿਤ ਢਾਂਚਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ।