ਘੜਾ: ਪੰਜਾਬੀ ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਮਹਿਕ ਅਤੇ ਤਾਲੀਆ ਜਾਦੂ

ਮੁੱਖ ਨਿਚੋੜ: ਘੜਾ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦਾ ਉਹ ਅਨਮੋਲ ਸਾਜ਼ ਹੈ ਜੋ ਆਮ ਘਰੇਲੂ ਵਰਤੋਂ ਤੋਂ ਉੱਠ ਕੇ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਮੰਚਾਂ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚਿਆ। ਸੋਹਣੀ ਦੇ ਕੱਚੇ ਘੜੇ ਦੀ ਦਾਸਤਾਨ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਮਲਵਈ ਗਿੱਧੇ ਅਤੇ ਲੋਕ-ਗੀਤਾਂ ਤੱਕ, ਘੜਾ ਪੰਜਾਬੀ ਰੂਹ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੈ।

---

1. ਸੰਗੀਤਕ ਘੜੇ ਦੀ ਚੋਣ

ਸੰਗੀਤ ਲਈ ਆਮ ਪਾਣੀ ਵਾਲਾ ਘੜਾ ਨਹੀਂ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ:

  • ਪੱਕੀ ਮਿੱਟੀ: ਘੁਮਿਆਰ ਇਸ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਚੀਕਣੀ ਮਿੱਟੀ ਨਾਲ ਬਣਾ ਕੇ ਆਵੀ (ਭੱਠੀ) ਵਿੱਚ ਇੱਕਸਾਰ ਪਕਾਉਂਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਜੋ ਇਹ ਠਣਕਵੀਂ ਧਾਤੂ ਵਰਗੀ ਆਵਾਜ਼ ਦੇਵੇ।
  • ਗੋਲ ਪੇਟ: ਇਸ ਦਾ ਪੇਟ ਬਰਾਬਰ ਮੋਟਾਈ ਵਾਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨਾਲ ਹਵਾ ਦੀ ਗੂੰਜ (Bass resonance) ਸਹੀ ਬਣਦੀ ਹੈ।

2. ਵਜਾਉਣ ਦੀ ਵਿਧੀ

ਕਲਾਕਾਰ ਘੜੇ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਗੋਦੀ ਵਿੱਚ ਰੱਖਦਾ ਹੈ:

  • ਖੱਬਾ ਹੱਥ (ਬੇਸ): ਖੁੱਲ੍ਹੀ ਹਥੇਲੀ ਨਾਲ ਘੜੇ ਦੇ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਮੂੰਹ ਉੱਤੇ ਥਾਪ ਮਾਰੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਘੜੇ ਦੇ ਅੰਦਰੋਂ 'ਧੁੰਮ-ਧੁੰਮ' ਦੀ ਡੂੰਘੀ ਗੰਭੀਰ ਆਵਾਜ਼ ਨਿਕਲਦੀ ਹੈ।
  • ਸੱਜਾ ਹੱਥ (ਟ੍ਰੇਬਲ): ਉਂਗਲਾਂ ਵਿੱਚ ਪਿੱਤਲ ਜਾਂ ਤਾਂਬੇ ਦੇ ਛੱਲੇ (ਮੁੰਦਰੀਆਂ) ਪਾ ਕੇ ਘੜੇ ਦੇ ਪੇਟ ਉੱਤੇ ਛਣਕਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਤਿੱਖੀ ਛਣਕਾਰ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।