ਧਰਮੀ ਹਕੀਕਤ ਰਾਏ: ਨਿੱਕੀ ਉਮਰੇ ਵੱਡਾ ਧਰਮ ਸਿਦਕ

ਮੁੱਖ ਨਿਚੋੜ: ਹਕੀਕਤ ਰਾਏ ਨੇ ਇਹ ਸਾਬਤ ਕੀਤਾ ਕਿ ਜ਼ੁਲਮ ਅੱਗੇ ਆਪਣਾ ਧਰਮ ਵੇਚਣ ਨਾਲੋਂ ਸਿਰ ਦੇਣਾ ਸਦੀਵੀ ਅਮਰਤਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

1. ਸਿਆਲਕੋਟ ਦੀ ਘਟਨਾ

ਹਕੀਕਤ ਰਾਏ ਭਾਗ ਮੱਲ ਪੁਰੀ ਦੇ ਇਕਲੌਤੇ ਪੁੱਤਰ ਸਨ। ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਵਿਆਹ ਬਟਾਲੇ ਦੇ ਇੱਕ ਸਿੱਖ ਪਰਿਵਾਰ (ਕਿਸ਼ਨ ਚੰਦ) ਦੀ ਸਪੁੱਤਰੀ ਦੁਰਗਾ ਦੇਵੀ ਨਾਲ ਤੈਅ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਮਦਰੱਸੇ ਵਿੱਚ ਬਹਿਸ ਦੌਰਾਨ ਕਾਜ਼ੀ ਨੇ ਝੂਠਾ ਦੋਸ਼ ਲਾ ਕੇ ਹਕੀਕਤ ਰਾਏ ਨੂੰ ਲਾਹੌਰ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ।

2. ਲਾਹੌਰ ਵਿਖੇ ਸ਼ਹਾਦਤ (1734)

ਜ਼ਕਰੀਆ ਖ਼ਾਨ ਦੀ ਕਚਹਿਰੀ ਵਿੱਚ ਮਾਪਿਆਂ ਨੇ ਰੋ-ਰੋ ਕੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਬੱਚਾ ਹੈ, ਇਸਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ। ਪਰ ਹਕੀਕਤ ਰਾਏ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮਾਤਾ ਗੌਰਾਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: "ਮਾਤਾ ਜੀ! ਮੌਤ ਤਾਂ ਇੱਕ ਦਿਨ ਆਉਣੀ ਹੀ ਹੈ, ਫਿਰ ਧਰਮ ਕਿਉਂ ਛੱਡਾਂ?" ਬਸੰਤ ਪੰਚਮੀ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਆਪ ਜੀ ਦਾ ਸਿਰ ਕਲਮ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ 'ਧਰਮੀ ਹਕੀਕਤ ਰਾਏ' ਦਾ ਖ਼ਿਤਾਬ ਦਿੱਤਾ।