ਨਗਾਰਾ: ਦਸਮੇਸ਼ ਪਿਤਾ ਜੀ ਦਾ ਰਣਜੀਤ ਨਗਾਰਾ ਅਤੇ ਖ਼ਾਲਸਾਈ ਸਵੈ-ਮਾਣ

ਮੁੱਖ ਨਿਚੋੜ: ਨਗਾਰਾ ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਦਾ ਸਰਵਉੱਚ ਸ਼ਾਹੀ ਅਤੇ ਯੁੱਧ ਸਾਜ਼ ਹੈ। 1684 ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੀ ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਦਸਵੇਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ 'ਰਣਜੀਤ ਨਗਾਰਾ' (ਜੰਗ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲਾ ਨਗਾਰਾ) ਤਿਆਰ ਕਰਵਾ ਕੇ ਖ਼ਾਲਸੇ ਦੀ ਪ੍ਰਭੂਸੱਤਾ ਅਤੇ ਅਜ਼ਾਦੀ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਸੀ।

---

1. ਰਣਜੀਤ ਨਗਾਰੇ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸਕ ਮਹੱਤਵ

ਮੁਗ਼ਲ ਹਕੂਮਤ ਦੇ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਵੀ ਆਮ ਨਾਗਰਿਕ ਜਾਂ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਬਿਨਾਂ ਬਾਦਸ਼ਾਹੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦੇ ਨਗਾਰਾ ਵਜਾਉਣ ਦੀ ਮਨਾਹੀ ਸੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਨਗਾਰਾ ਆਜ਼ਾਦ ਬਾਦਸ਼ਾਹਤ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਸੀ। ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਇਸ ਗੁਲਾਮੀ ਵਾਲੀ ਪਾਬੰਦੀ ਨੂੰ ਚੁਣੌਤੀ ਦਿੰਦਿਆਂ ਰਣਜੀਤ ਨਗਾਰਾ ਬਣਵਾਇਆ। ਇਸ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਚੋਟ ਪਹਾੜੀ ਰਾਜਿਆਂ ਅਤੇ ਮੁਗ਼ਲ ਹਾਕਮਾਂ ਦੇ ਮਹਿਲਾਂ ਤੱਕ ਗੂੰਜੀ।

2. ਵਿਸ਼ਾਲ ਬਣਤਰ

  • ਧਾਤੂ ਦਾ ਕੜਾਹਾ: ਇਹ ਤਾਂਬੇ ਜਾਂ ਪਿੱਤਲ ਦੇ ਬਹੁਤ ਵੱਡੇ ਡੂੰਘੇ ਕੜਾਹੇ ਤੋਂ ਤਿਆਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
  • ਮੱਝ ਦਾ ਚੰਮ: ਇਸ ਦੇ ਉੱਪਰਲੇ ਵੱਡੇ ਮੂੰਹ ਉੱਤੇ ਮੱਝ ਜਾਂ ਝੋਟੇ ਦੀ ਮੋਟੀ ਖੱਲ੍ਹ ਚੜ੍ਹਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਚਮੜੇ ਦੀਆਂ ਮੋਟੀਆਂ ਵੱਧੀਆਂ ਨਾਲ ਕੱਸੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
  • ਡੱਗੇ (ਚੋਬਾਂ): ਇਸ ਨੂੰ ਲੱਕੜ ਦੇ ਦੋ ਵੱਡੇ ਘੁਮਾਵਦਾਰ ਡੱਗਿਆਂ (ਚੋਬਾਂ) ਨਾਲ ਵਜਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

3. ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪਰੰਪਰਾ

ਅੱਜ ਵੀ ਹਰ ਇਤਿਹਾਸਕ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਸਵੇਰੇ-ਸ਼ਾਮ ਨਿਸ਼ਾਨ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਸਲਾਮੀ ਵੇਲੇ ਅਤੇ ਅਰਦਾਸ ਉਪਰੰਤ ਨਗਾਰੇ 'ਤੇ ਚੋਟ ਲਗਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜੋ ਸੰਗਤ ਵਿੱਚ ਚੜ੍ਹਦੀ ਕਲਾ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੈ।