ਪਾਣੀ ਵਾਰਨਾ ਅਤੇ ਕੰਗਣਾ ਖੇਡਣਾ: ਨੂੰਹ ਦਾ ਗ੍ਰਹਿ-ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਅਤੇ ਮੋਹ-ਭਰੀਆਂ ਰੀਤਾਂ
ਮੁੱਖ ਨਿਚੋੜ: ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜਦੋਂ ਡੋਲੀ ਸਹੁਰੇ ਘਰ ਢੁੱਕਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਸੱਸ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤਾ ਜਾਣ ਵਾਲਾ 'ਪਾਣੀ ਵਾਰਨਾ' ਨਵੀਂ ਆਈ ਧੀ-ਸਮਾਨ ਨੂੰਹ ਨੂੰ ਖਿੜੇ ਮੱਥੇ ਕਬੂਲਣ ਦਾ ਸਿਖਰ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕੰਗਣਾ ਖੇਡਣ ਦੀ ਰਸਮ ਨਵੇਂ ਵਿਆਹੇ ਜੋੜੇ ਦੀ ਝਿਜਕ ਖ਼ਤਮ ਕਰਕੇ ਪਰਿਵਾਰਕ ਨੇੜਤਾ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀ ਹੈ।
---
1. ਪਾਣੀ ਵਾਰਨ ਦੀ ਰਸਮ ਦਾ ਵਿਧੀ-ਵਿਧਾਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਤੀਕਾਤਮਕਤਾ
ਜਦੋਂ ਡੋਲੀ ਜਾਂ ਕਾਰ ਲਾੜੇ ਦੇ ਘਰ ਦੇ ਮੁੱਖ ਗੇਟ 'ਤੇ ਰੁਕਦੀ ਹੈ:
- ਤੇਲ ਚੋਣਾ: ਲਾੜੇ ਦੀ ਮਾਂ ਜਾਂ ਵੱਡੀ ਭਾਬੀ ਘਰ ਦੀਆਂ ਚੁਗਾਠਾਂ (ਬੂਹੇ ਦੇ ਦੋਵੇਂ ਪਾਸੇ) ਸਰ੍ਹੋਂ ਦਾ ਤੇਲ ਚੋਂਦੀ ਹੈ। ਲੋਕ-ਮਾਨਤਾ ਅਨੁਸਾਰ ਤੇਲ ਚੋਣਾ ਘਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਂਤੀ, ਖ਼ੁਸ਼ਹਾਲੀ ਅਤੇ ਬਰਕਤ ਦੇ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੈ।
- ਗੜਵੇ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ: ਸੱਸ ਪਿੱਤਲ ਜਾਂ ਕਾਂਸੀ ਦੇ ਗੜਵੇ ਵਿੱਚ ਤਾਜ਼ਾ ਪਾਣੀ ਭਰ ਕੇ ਲਿਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਨਵੇਂ ਵਿਆਹੇ ਜੋੜੇ (ਲਾੜਾ-ਲਾੜੀ) ਦੇ ਸਿਰ ਤੋਂ ਪਾਣੀ ਦੇ ਗੜਵੇ ਨੂੰ ਸੱਤ ਵਾਰ ਘੁਮਾਉਂਦੀ (ਵਾਰਦੀ) ਹੈ ਅਤੇ ਹਰ ਵਾਰ ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੇ ਬੁੱਲ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਲਾ ਕੇ ਪੀਣ ਦਾ ਯਤਨ ਕਰਦੀ ਹੈ।
- ਲਾੜੇ ਵੱਲੋਂ ਰੋਕਣਾ: ਲਾੜਾ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਪੀਣ ਤੋਂ ਰੋਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਛੇ ਵਾਰੀ ਰੋਕਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸੱਤਵੀਂ ਵਾਰੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਘੁੱਟ ਪੀਣ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
- ਰੂਹਾਨੀ ਅਰਥ: ਸੱਸ ਦਾ ਪਾਣੀ ਪੀਣਾ ਇਹ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੀ ਨਵੀਂ ਨੂੰਹ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸਾਰੇ ਕਸ਼ਟ, ਦੁੱਖ-ਦਰਦ ਅਤੇ ਅਲਾਇ-ਬਲਾਇ ਆਪਣੇ ਸਿਰ ਲੈ ਰਹੀ ਹੈ। ਪੁੱਤਰ ਵੱਲੋਂ ਮਾਂ ਨੂੰ ਰੋਕਣਾ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਸਬੂਤ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਕੋਈ ਕਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਝੱਲਣ ਦੇਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ।
---
2. ਕੰਗਣਾ ਖੇਡਣਾ (ਮੁੰਦਰੀ ਲੱਭਣ ਦਾ ਮੁਕਾਬਲਾ)
ਗ੍ਰਹਿ-ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵਿਹੜੇ ਜਾਂ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਸਾਰੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਇਕੱਠੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ:
- ਦੁੱਧ ਦੀ ਪਰਾਤ: ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਪਿੱਤਲ ਜਾਂ ਸਟੀਲ ਦੀ ਪਰਾਤ ਵਿੱਚ ਕੱਚਾ ਦੁੱਧ, ਪਾਣੀ, ਗੁਲਾਬ ਦੀਆਂ ਪੱਤੀਆਂ ਅਤੇ ਥੋੜ੍ਹੀ ਹਲਦੀ ਘੋਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
- ਕੰਗਣਾ ਜਾਂ ਮੁੰਦਰੀ ਸੁੱਟਣਾ: ਭਾਬੀਆਂ ਲਾੜੇ ਦੇ ਗੁੱਟ 'ਤੇ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਗਾਨਾ (ਕੰਗਣਾ) ਜਾਂ ਸੋਨੇ ਦੀ ਮੁੰਦਰੀ ਅਤੇ ਕੌਡੀਆਂ ਦੁੱਧ ਵਾਲੀ ਪਰਾਤ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ।
- ਮੁਕਾਬਲਾ: ਲਾੜਾ ਅਤੇ ਲਾੜੀ ਦੋਵੇਂ ਇੱਕੋ ਸਮੇਂ ਪਰਾਤ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਡੁਬੋ ਕੇ ਮੁੰਦਰੀ ਲੱਭਦੇ ਹਨ।
- ਲੋਕ-ਧਾਰਨਾ: ਇਹ ਮੁਕਾਬਲਾ ਤਿੰਨ ਜਾਂ ਪੰਜ ਵਾਰ ਕਰਵਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜਿਸਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਾਰ ਮੁੰਦਰੀ ਲੱਭ ਲਈ, ਵਿਆਹੁਤਾ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਘਰ ਉੱਤੇ ਉਸੇ ਦਾ ਰਾਜ (ਦਬਦਬਾ) ਰਹੇਗਾ! ਜੇ ਲਾੜੀ ਜਿੱਤ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਸਾਰੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਤਾੜੀਆਂ ਮਾਰ ਕੇ ਹੱਸਦੀਆਂ ਹਨ।
---
3. ਛੱਟੀਆਂ ਖੇਡਣ ਦੀ ਰਸਮ
ਕਈ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕੰਗਣਾ ਖੇਡਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਲਾੜਾ-ਲਾੜੀ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਪਤਲੀਆਂ ਸ਼ਹਿਤੂਤ ਜਾਂ ਬੇਰੀ ਦੀਆਂ ਛੱਟੀਆਂ (ਸੋਟੀਆਂ) ਨਾਲ ਹਲਕਾ ਜਿਹਾ ਮਾਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਰਸਮ ਦੋਹਾਂ ਵਿਚਲੇ ਸੰਕੋਚ ਨੂੰ ਤੋੜ ਕੇ ਖੁੱਲ੍ਹ-ਦਿਲੀ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਲਈ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
---
4. ਸਮਾਜਿਕ ਅਤੇ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਅਹਿਮੀਅਤ
ਨਵੀਂ ਵਿਆਹੀ ਲੜਕੀ ਆਪਣਾ ਸਾਰਾ ਪੇਕਾ ਪਰਿਵਾਰ ਛੱਡ ਕੇ ਅਣਜਾਣ ਘਰ ਵਿੱਚ ਆਈ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਸਹਿਮੀ ਅਤੇ ਘਬਰਾਈ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਪਾਣੀ ਵਾਰਨ ਵੇਲੇ ਸੱਸ ਦਾ ਮਾਂ ਵਰਗਾ ਪਿਆਰ ਅਤੇ ਕੰਗਣਾ ਖੇਡਣ ਵੇਲੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦਾ ਹਾਸਾ-ਠੱਠਾ ਉਸਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚੋਂ ਡਰ ਕੱਢ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਇਹ ਅਹਿਸਾਸ ਕਰਵਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਘਰ ਹੁਣ ਉਸਦਾ ਆਪਣਾ ਹੈ।