ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ੍ਰੀ ਫ਼ਤਹਿਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ: ਸ਼ਹਾਦਤ ਦਾ ਸਰਵਉੱਚ ਤੀਰਥ
ਮੁੱਖ ਨਿਚੋੜ: ਫ਼ਤਹਿਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਜ਼ੁਲਮ ਵਿਰੁੱਧ ਸੱਚ ਦੀ ਫ਼ਤਹਿ ਦਾ ਸਦੀਵੀ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੈ।
1. ਇਤਿਹਾਸਕ ਪਿਛੋਕੜ
1710 ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਬਾਬਾ ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਬਹਾਦਰ ਨੇ ਸਰਹਿੰਦ ਫ਼ਤਹਿ ਕਰਕੇ ਵਜ਼ੀਰ ਖ਼ਾਨ ਨੂੰ ਸਜ਼ਾ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਧਰਤੀ ਦਾ ਨਾਮ 'ਫ਼ਤਹਿਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ' (ਜਿੱਤ ਦਾ ਕਿਲ੍ਹਾ) ਰੱਖਿਆ। 1764 ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਮਿਸਲਾਂ ਨੇ ਸਰਹਿੰਦ 'ਤੇ ਪੱਕਾ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰਕੇ ਇੱਥੇ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ।
2. ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਅਸਥਾਨ
- ਭੋਰਾ ਸਾਹਿਬ: ਅਸਲ ਥਾਂ ਜਿੱਥੇ ਕੰਧ ਉਸਾਰੀ ਗਈ ਸੀ।
- ਠੰਢਾ ਬੁਰਜ: ਉਹ ਬੁਰਜ ਜਿੱਥੇ ਮਾਤਾ ਗੁਜਰੀ ਜੀ ਅਤੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਿਆਂ ਨੂੰ ਕੈਦ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।
- ਸਾਲਾਨਾ ਸ਼ਹੀਦੀ ਜੋੜ ਮੇਲਾ: ਹਰ ਸਾਲ 25 ਤੋਂ 28 ਦਸੰਬਰ ਨੂੰ ਲੱਖਾਂ ਸੰਗਤਾਂ ਸੀਸ ਝੁਕਾਉਣ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ।