ਕਪੂਰਥਲਾ (Kapurthala): ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਪੈਰਿਸ, ਆਹਲੂਵਾਲੀਆ ਰਿਆਸਤ, ਜਗਤਜੀਤ ਪੈਲੇਸ, ਮੂਰਿਸ਼ ਮਸਜਿਦ ਅਤੇ ਸੁਲਤਾਨਪੁਰ ਲੋਧੀ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰ ਵਿਰਾਸਤ
ਕਪੂਰਥਲਾ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਦੋਆਬਾ ਖ਼ਿੱਤੇ (ਬਿਆਸ ਅਤੇ ਸਤਲੁਜ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ) ਦਾ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਹੈ। ਆਪਣੀ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ ਤੇ ਇੰਡੋ-ਸਾਰਾਸੇਨਿਕ ਇਮਾਰਤਸਾਜ਼ੀ, ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਮਹਿਲਾਂ, ਹਰੇ-ਭਰੇ ਬਗੀਚਿਆਂ ਅਤੇ ਚੌੜੀਆਂ ਸੜਕਾਂ ਕਾਰਨ ਇਸਨੂੰ ਅਤੀਤ ਤੋਂ ਹੀ 'ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਪੈਰਿਸ' (The Paris of Punjab) ਕਹਿ ਕੇ ਸਤਿਕਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਸਿੱਖ ਕੌਮ ਦੇ ਸਰਵਉੱਚ ਜਰਨੈਲ ਅਤੇ ਦਲ ਖ਼ਾਲਸਾ ਦੇ ਸੁਪਰੀਮ ਕਮਾਂਡਰ ਸੁਲਤਾਨ-ਉਲ-ਕੌਮ ਸਰਦਾਰ ਜੱਸਾ ਸਿੰਘ ਆਹਲੂਵਾਲੀਆ ਦੀ ਸ਼ਾਹੀ ਰਿਆਸਤ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਮਹਾਰਾਜਾ ਜਗਤਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਆਪਣੀ ਯੂਰਪੀ ਯਾਤਰਾਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੇਠ ਇਸ ਨਗਰ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਯੂਰਪੀਅਨ ਦਿੱਖ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀ। ਆਧੁਨਿਕ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਕਪੂਰਥਲਾ ਭਾਰਤੀ ਰੇਲਵੇ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਨਤ ਰੇਲ ਕੋਚ ਫ਼ੈਕਟਰੀ (RCF) ਅਤੇ ਪਹਿਲੇ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਗਿਆਨ-ਭੂਮੀ ਸੁਲਤਾਨਪੁਰ ਲੋਧੀ ਕਰਕੇ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
---
1. ਇਤਿਹਾਸਕ ਪਿਛੋਕੜ ਅਤੇ ਆਹਲੂਵਾਲੀਆ ਰਾਜਵੰਸ਼
- ਮੁੱਢਲੀ ਸਥਾਪਨਾ (11ਵੀਂ ਸਦੀ): ਇਤਿਹਾਸਕ ਰਵਾਇਤ ਅਨੁਸਾਰ ਕਪੂਰਥਲਾ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਨੀਂਹ 11ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਜੈਸਲਮੇਰ ਦੇ ਭੱਟੀ ਰਾਜਪੂਤ ਖ਼ਾਨਦਾਨ ਦੇ ਰਾਣਾ ਕਪੂਰ ਨੇ ਰੱਖੀ ਸੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਮ 'ਤੇ ਇਸਦਾ ਨਾਮ 'ਕਪੂਰਥਲਾ' ਪਿਆ।
- ਸਰਦਾਰ ਜੱਸਾ ਸਿੰਘ ਆਹਲੂਵਾਲੀਆ (1718–1783): 18ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਮਿਸਲ ਕਾਲ ਦੌਰਾਨ ਸਰਦਾਰ ਜੱਸਾ ਸਿੰਘ ਆਹਲੂਵਾਲੀਆ ਨੇ ਆਹਲੂਵਾਲੀਆ ਮਿਸਲ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਅਹਿਮਦ ਸ਼ਾਹ ਅਬਦਾਲੀ ਅਤੇ ਮੁਗ਼ਲਾਂ ਦੇ ਦੰਦ ਖੱਟੇ ਕੀਤੇ ਅਤੇ 1761 ਵਿੱਚ ਲਾਹੌਰ 'ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰਕੇ 'ਸੁਲਤਾਨ-ਉਲ-ਕੌਮ' ਦਾ ਖ਼ਿਤਾਬ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ। 1772 ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਕਪੂਰਥਲਾ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਰਿਆਸਤ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਐਲਾਨਿਆ।
- ਮਹਾਰਾਜਾ ਜਗਤਜੀਤ ਸਿੰਘ (1872–1949): ਕਪੂਰਥਲਾ ਦੇ ਆਖ਼ਰੀ ਸ਼ਾਸਕ ਮਹਾਰਾਜਾ ਜਗਤਜੀਤ ਸਿੰਘ ਇੱਕ ਉੱਘੇ ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ ਪ੍ਰੇਮੀ (Francophile) ਅਤੇ ਦੂਰਅੰਦੇਸ਼ ਸ਼ਾਸਕ ਸਨ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ ਬੋਲੀ, ਕਲਾ ਅਤੇ ਜੀਵਨ-ਜਾਚ ਨੂੰ ਰਿਆਸਤ ਵਿੱਚ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਲੀਗ ਆਫ਼ ਨੇਸ਼ਨਜ਼ (ਜਨੇਵਾ, 1926, 1927, 1929) ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੇ ਨੁਮਾਇੰਦੇ ਵਜੋਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ।
---
2. ਵਿਲੱਖਣ ਇਮਾਰਤਸਾਜ਼ੀ ਅਤੇ ਸ਼ਾਹੀ ਮਹਿਲ
ਕਪੂਰਥਲਾ ਭਾਰਤ ਦਾ ਇੱਕੋ-ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ ਪੈਲੇਸ, ਮੋਰੋਕਨ ਮਸਜਿਦ ਅਤੇ ਹਿੰਦੂ-ਸਿੱਖ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ ਦਾ ਅਦਭੁਤ ਸੰਗਮ ਮਿਲਦਾ ਹੈ:
(ੳ) ਜਗਤਜੀਤ ਪੈਲੇਸ (Jagatjit Palace - ਵਰਤਮਾਨ ਸੈਨਿਕ ਸਕੂਲ)
- ਉਸਾਰੀ ਤੇ ਡਿਜ਼ਾਈਨ: ਮਹਾਰਾਜਾ ਜਗਤਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦਾ ਇਹ ਸ਼ਾਹੀ ਮਹਿਲ ਫ਼ਰਾਂਸ ਦੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਵਰਸਾਏ ਮਹਿਲ (Palace of Versailles) ਦੀ ਤਰਜ਼ 'ਤੇ ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ ਆਰਕੀਟੈਕਟ ਐੱਮ. ਮਾਰਸੇਲ (M. Marcel) ਵੱਲੋਂ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ 1908 ਵਿੱਚ ਮੁਕੰਮਲ ਹੋਇਆ।
- ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ: ਇਸਦੇ ਦਰਬਾਰ ਹਾਲ ਦੀਆਂ ਛੱਤਾਂ 'ਤੇ ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਬਣਾਈਆਂ ਤੇਲ-ਚਿੱਤਰਕਾਰੀਆਂ, ਇਤਾਲਵੀ ਸੰਗਮਰਮਰ, ਪਲੈਸਟਰ ਆਫ਼ ਪੈਰਿਸ ਦੀਆਂ ਬਰੀਕ ਨੱਕਾਸ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਲਾਪਿਸ ਲਾਜ਼ੁਲੀ ਦੇ ਖੰਭੇ ਅੱਜ ਵੀ ਸੈਲਾਨੀਆਂ ਨੂੰ ਕੀਲ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। 1961 ਤੋਂ ਇਸ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਮਹਿਲ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦਾ ਮੋਹਰੀ ਸੈਨਿਕ ਸਕੂਲ (Sainik School Kapurthala) ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜਿਸਨੇ ਭਾਰਤੀ ਫ਼ੌਜ ਨੂੰ ਸੈਂਕੜੇ ਜਰਨੈਲ ਦਿੱਤੇ ਹਨ।
(ਅ) ਮੂਰਿਸ਼ ਮਸਜਿਦ (Moorish Mosque)
ਸੰਨ 1930 ਵਿੱਚ ਮੁਕੰਮਲ ਹੋਈ ਇਹ ਮਸਜਿਦ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ ਦੀ ਇਕਲੌਤੀ ਮੋਰੋਕਨ-ਸ਼ੈਲੀ (Moorish architecture) ਦੀ ਮਸਜਿਦ ਹੈ।
- ਪ੍ਰੇਰਨਾ: ਇਸਦਾ ਨਕਸ਼ਾ ਮੋਰੋਕੋ ਦੇ ਮਾਰਾਕੇਸ਼ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਗ੍ਰੈਂਡ ਮਸਜਿਦ ਦੀ ਨਕਲ ਕਰਕੇ ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ ਆਰਕੀਟੈਕਟ ਮੌਂਸੀਅਰ ਮੈਂਟਾਕਸ (Monsieur Mantaux) ਵੱਲੋਂ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ।
- ਧਰਮ-ਨਿਰਪੱਖਤਾ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ: ਇੱਕ ਸਿੱਖ ਮਹਾਰਾਜੇ ਵੱਲੋਂ ਆਪਣੀ ਮੁਸਲਮਾਨ ਪਰਜਾ ਲਈ ਇਹ ਖ਼ੂਬਸੂਰਤ ਮਸਜਿਦ ਬਣਵਾਈ ਗਈ ਸੀ। ਇਸਦੇ ਉਦਘਾਟਨ ਮੌਕੇ ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਸ਼ਾਹੀ ਇਮਾਮ ਨੇ ਕਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਮਹਾਰਾਜਾ ਜਗਤਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਇਹ ਦੇਣ ਆਪਸੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੀ ਮਹਾਨ ਮਿਸਾਲ ਹੈ।
(ੲ) ਹੋਰ ਸ਼ਾਹੀ ਇਮਾਰਤਾਂ
- ਐਲੀਸੀ ਪੈਲੇਸ (Elysee Palace): 1862 ਵਿੱਚ ਕੰਵਰ ਬਿਕਰਮਾ ਸਿੰਘ ਵੱਲੋਂ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਇਹ ਮਹਿਲ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼-ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ ਸ਼ੈਲੀ ਦਾ ਉੱਤਮ ਨਮੂਨਾ ਹੈ, ਜਿਸਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਫ਼ੁਹਾਰੇ ਅਤੇ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਬਗੀਚਾ ਹੈ।
- ਦਰਬਾਰ ਹਾਲ (ਕੋਰਟ ਕੰਪਲੈਕਸ): 1890 ਵਿੱਚ ਬਣੀ ਇੰਡੋ-ਸਾਰਾਸੇਨਿਕ ਸ਼ੈਲੀ ਦੀ ਵਿਸ਼ਾਲ ਇਮਾਰਤ ਜਿੱਥੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਆਪਣੀ ਰਿਆਸਤ ਦਾ ਦੀਵਾਨ ਲਗਾਉਂਦੇ ਸਨ।
- ਪੰਚ ਮੰਦਿਰ: 18ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਸਰਦਾਰ ਫ਼ਤਹਿ ਸਿੰਘ ਆਹਲੂਵਾਲੀਆ ਦੌਰਾਨ ਬਣਿਆ ਪੰਜ ਮੰਦਿਰਾਂ ਦਾ ਸਮੂਹ, ਜਿਸਦਾ ਮੁੱਖ ਗੁੰਬਦ ਅਜਿਹਾ ਤਰਾਸ਼ਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਸੂਰਜ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਕਿਰਨ ਮੁੱਖ ਸ਼ਿਵਲਿੰਗ 'ਤੇ ਪੈਂਦੀ ਹੈ।
---
3. ਸੁਲਤਾਨਪੁਰ ਲੋਧੀ: ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦਾ ਪਾਵਨ ਕੇਂਦਰ
ਕਪੂਰਥਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਇਤਿਹਾਸਕ ਤਹਿਸੀਲ ਸੁਲਤਾਨਪੁਰ ਲੋਧੀ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਕੇਂਦਰੀ ਸਥਾਨ ਰੱਖਦੀ ਹੈ:
- ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ 14 ਸਾਲ: ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਨੇ ਆਪਣੀ ਜਵਾਨੀ ਦੇ ਲਗਭਗ 14 ਸਾਲ (1485 ਤੋਂ 1500 ਈਸਵੀ) ਇੱਥੇ ਬਿਤਾਏ। ਉਹ ਨਵਾਬ ਦੌਲਤ ਖ਼ਾਨ ਲੋਧੀ ਦੇ 'ਮੋਦੀਖ਼ਾਨੇ' ਵਿੱਚ ਨੌਕਰੀ ਕਰਦੇ ਰਹੇ ਅਤੇ ਗ਼ਰੀਬਾਂ ਨੂੰ 'ਤੇਰਾ ਤੇਰਾ' ਤੋਲਦੇ ਰਹੇ।
- ਪਵਿੱਤਰ ਵੇਈਂ ਅਤੇ ਇਲਾਹੀ ਸੁਨੇਹਾ: ਪਵਿੱਤਰ ਕਾਲੀ ਵੇਈਂ (Kali Bein) ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਦਿਆਂ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਤਿੰਨ ਦਿਨ ਅਲੋਪ ਰਹੇ ਅਤੇ ਵਾਪਸ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਕੇ ਸਮੁੱਚੀ ਮਾਨਵਤਾ ਨੂੰ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸੰਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ:
"ਨਾ ਕੋ ਹਿੰਦੂ, ਨਾ ਕੋ ਮੁਸਲਮਾਨ"
ਇੱਥੋਂ ਹੀ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਹਨੇਰਾ ਦੂਰ ਕਰਨ ਲਈ ਆਪਣੀਆਂ ਚਾਰ ਇਤਿਹਾਸਕ ਉਦਾਸੀਆਂ (ਯਾਤਰਾਵਾਂ) ਆਰੰਭੀਆਂ।
- ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਬੇਰ ਸਾਹਿਬ: ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਅਸਥਾਨ ਜਿੱਥੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਭਗਤੀ ਕਰਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਵੱਲੋਂ ਲਗਾਇਆ ਬੇਰੀ ਦਾ ਰੁੱਖ ਅੱਜ ਵੀ ਹਰਾ-ਭਰਾ ਹੈ।
- ਸੰਤ ਸੀਚੇਵਾਲ ਵੱਲੋਂ ਕਾਲੀ ਵੇਈਂ ਕਾਰ-ਸੇਵਾ: ਵਾਤਾਵਰਨ ਪ੍ਰੇਮੀ ਸੰਤ ਬਲਬੀਰ ਸਿੰਘ ਸੀਚੇਵਾਲ ਵੱਲੋਂ ਕਾਲੀ ਵੇਈਂ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਬਹਾਲ ਕਰਨ ਲਈ ਕੀਤੀ ਇਤਿਹਾਸਕ ਕਾਰ-ਸੇਵਾ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ (UN) ਅਤੇ ਪੂਰੇ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿੱਚ ਨਦੀਆਂ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਦਾ ਆਦਰਸ਼ ਮਾਡਲ ਬਣੀ।
---
4. ਆਧੁਨਿਕ ਉਦਯੋਗ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨ ਸ਼ਹਿਰ (Pushpa Gujral Science City)
- ਰੇਲ ਕੋਚ ਫ਼ੈਕਟਰੀ (RCF Hussainpur): 1986 ਵਿੱਚ ਕਪੂਰਥਲਾ ਦੇ ਪਿੰਡ ਹੁਸੈਨਪੁਰ ਵਿਖੇ ਸਥਾਪਿਤ RCF ਭਾਰਤ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਅਤੇ ਅਤਿ-ਆਧੁਨਿਕ ਰੇਲਵੇ ਡੱਬੇ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲਾ ਕਾਰਖ਼ਾਨਾ ਹੈ। ਇਸਨੇ ਭਾਰਤੀ ਰੇਲਵੇ ਲਈ ਲਗਭਗ 40,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਯਾਤਰੀ ਕੋਚ, ਤੇਜਸ ਐਕਸਪ੍ਰੈੱਸ, ਅਤੇ ਵੰਦੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਕੰਪੋਨੈਂਟਸ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਹਨ।
- ਪੁਸ਼ਪਾ ਗੁਜਰਾਲ ਸਾਇੰਸ ਸਿਟੀ (Science City): ਜਲੰਧਰ-ਕਪੂਰਥਲਾ ਰੋਡ 'ਤੇ 72 ਏਕੜ ਵਿੱਚ ਫੈਲੀ ਇਹ ਸਾਇੰਸ ਸਿਟੀ ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਵਿਗਿਆਨ ਕੇਂਦਰ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਸਪੇਸ ਥੀਏਟਰ, ਡਾਇਨਾਸੌਰ ਪਾਰਕ, ਲੇਜ਼ਰ ਸ਼ੋਅ ਅਤੇ ਸਾਇੰਸ ਗੈਲਰੀਆਂ ਰਾਹੀਂ ਲੱਖਾਂ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਵਿਗਿਆਨਕ ਸੋਚ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
- ਜਗਤਜੀਤ ਇੰਡਸਟਰੀਜ਼ (ਹਮੀਰਾ): ਸੰਨ 1944 ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਮੋਹਰੀ ਡੇਅਰੀ ਅਤੇ ਐਗਰੋ-ਪ੍ਰੋਸੈਸਿੰਗ ਪਲਾਂਟ ਜੋ 'ਮਾਲਟੋਵਾ' (Maltova) ਅਤੇ 'ਵਿਵਾ' (Viva) ਦੇ ਨਿਰਮਾਣ ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਰਿਹਾ।
---
5. ਭੂਗੋਲਿਕ ਸਥਿਤੀ ਅਤੇ ਵਾਤਾਵਰਨ
ਕਪੂਰਥਲਾ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਦੋ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਭੂਗੋਲਿਕ ਟੁਕੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਹੋਇਆ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਹੈ—ਮੁੱਖ ਕਪੂਰਥਲਾ ਖੇਤਰ ਅਤੇ ਫਗਵਾੜਾ ਤਹਿਸੀਲ (ਜੋ ਭੌਗੋਲਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜਲੰਧਰ ਦੇ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਸਥਿਤ ਹੈ)। ਪੱਛਮ ਵੱਲੋਂ ਬਿਆਸ ਦਰਿਆ ਇਸਨੂੰ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਅਤੇ ਤਰਨ ਤਾਰਨ ਨਾਲੋਂ ਵੱਖ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਦਰਿਆ ਕੰਢੇ ਸਥਿਤ ਕਾਂਜਲੀ ਵੈੱਟਲੈਂਡ (Kanjli Wetland) ਇੱਕ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰਾਮਸਰ ਸਾਈਟ (Ramsar Site) ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਸਰਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਪ੍ਰਵਾਸੀ ਪੰਛੀ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।