ਭੂਮਿਕਾ
ਰੱਸਾ ਕਸ਼ੀ ਪੰਜਾਬੀ ਗੱਭਰੂਆਂ ਦੇ ਡੌਲਿਆਂ ਦੇ ਜ਼ੋਰ, ਸਮੂਹਿਕ ਏਕਤਾ ਅਤੇ ਜਿੱਤਣ ਦੇ ਅਡੋਲ ਜਜ਼ਬੇ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਮਕਬੂਲ ਦੇਸੀ ਖੇਡ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਖੇਡ ਮੇਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਦੋ ਗੁਆਂਢੀ ਪਿੰਡਾਂ ਜਾਂ ਦੋ ਪੱਤੀਆਂ ਦੀਆਂ ਰੱਸਾ-ਕਸ਼ੀ ਦੀਆਂ ਟੀਮਾਂ ਆਹਮੋ-ਸਾਹਮਣੇ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਤਾਂ ਸਮੁੱਚੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਜੋਸ਼ ਅਤੇ ਰੋਮਾਂਚ ਆਪਣੇ ਸਿਖ਼ਰ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਮਾਰੇ ਜਾਂਦੇ ਲਲਕਾਰੇ ਅਤੇ ਢੋਲ ਦੇ ਡੱਗੇ ਇਸ ਖੇਡ ਨੂੰ ਜੰਗ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਵਰਗਾ ਰੂਪ ਦੇ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
ਨਿਯਮ ਅਤੇ ਖੇਡਣ ਦਾ ਅੰਦਾਜ਼
- ਮੋਟਾ ਰੱਸਾ: ਖੇਡ ਲਈ ਸਣ ਜਾਂ ਨਾਰੀਅਲ ਦੇ ਰੇਸ਼ੇ ਦਾ ਬਣਿਆ ਬਹੁਤ ਮੋਟਾ ਅਤੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਰੱਸਾ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਲਾਲ ਰੰਗ ਦਾ ਰਿਬਨ ਜਾਂ ਰੁਮਾਲ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
- ਕੇਂਦਰੀ ਲਾਈਨ: ਜ਼ਮੀਨ 'ਤੇ ਚੂਨੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਸੈਂਟਰ ਲਾਈਨ ਅਤੇ ਦੋਵਾਂ ਪਾਸੇ ਨਿਸ਼ਾਨਦੇਹੀ ਲਾਈਨਾਂ ਲਗਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
- ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਦੀ ਸਥਿਤੀ: ਹਰ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਬਰਾਬਰ ਗਿਣਤੀ (ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ 8 ਜਵਾਨ) ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਪਿੱਛੇ ਖੜ੍ਹਨ ਵਾਲੇ ਖਿਡਾਰੀ ਨੂੰ 'ਐਂਕਰ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਭਾਰੀ ਅਤੇ ਤਾਕਤਵਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
- ਅੱਡੀਆਂ ਗੱਡਣਾ: ਖਿਡਾਰੀ ਜ਼ਮੀਨ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀਆਂ ਅੱਡੀਆਂ ਖੋਭ ਕੇ ਪਕੜ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਸੀਟੀ ਵੱਜਣ 'ਤੇ ਦੋਵੇਂ ਟੀਮਾਂ ਇੱਕੋ ਤਾਲ ਵਿੱਚ ਪਿੱਛੇ ਵੱਲ ਜ਼ੋਰ ਲਗਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ।
- ਜਿੱਤ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾ: ਜਿਹੜੀ ਟੀਮ ਰੱਸੇ ਦੇ ਲਾਲ ਰਿਬਨ ਨੂੰ ਵਿਰੋਧੀ ਧਿਰ ਦੇ ਪਾਲੇ ਵਿੱਚੋਂ ਖਿੱਚ ਕੇ ਆਪਣੀ ਲਾਈਨ ਤੋਂ ਪਾਰ ਲੈ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਜੇਤੂ ਕਰਾਰ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਕਿਲ੍ਹਾ ਰਾਏਪੁਰ ਦੀਆਂ ਦਿਹਾਤੀ ਓਲੰਪਿਕਸ
ਲੁਧਿਆਣੇ ਨੇੜੇ ਹਰ ਸਾਲ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਵਿਸ਼ਵ-ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਿਲ੍ਹਾ ਰਾਏਪੁਰ ਖੇਡਾਂ (Rural Olympics) ਵਿੱਚ ਰੱਸਾ ਕਸ਼ੀ ਮੁੱਖ ਆਕਰਸ਼ਣ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਦੀਆਂ ਟੀਮਾਂ, ਸਗੋਂ ਪੰਜਾਬ ਪੁਲਿਸ, ਬਿਜਲੀ ਬੋਰਡ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਫ਼ੌਜ ਦੀਆਂ ਟੀਮਾਂ ਦਰਮਿਆਨ ਵੀ ਕਾਂਟੇ ਦੀ ਟੱਕਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ (60 ਸਾਲ ਤੋਂ ਉੱਪਰ) ਦੀ ਰੱਸਾ ਕਸ਼ੀ ਵੀ ਬੇਹੱਦ ਰੌਚਕ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਸਮੂਹਿਕ ਏਕਤਾ ਦਾ ਸੁਨੇਹਾ
ਰੱਸਾ ਕਸ਼ੀ ਸਿਖਾਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਤਾਕਤ ਨਾਲੋਂ 'ਸਮੂਹਿਕ ਤਾਲਮੇਲ' (Teamwork) ਕਿਤੇ ਵੱਡਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਅੱਠਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਵੀ ਖਿਡਾਰੀ ਤਾਲਮੇਲ ਗੁਆ ਲਵੇ ਤਾਂ ਪੂਰੀ ਟੀਮ ਹਾਰ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਖੇਡ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਵਿੱਚ ਏਕਤਾ ਅਤੇ ਸਾਂਝੀਵਾਲਤਾ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
- ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਸਰਵਣ ਸਿੰਘ (2004), ਕਿਲ੍ਹਾ ਰਾਏਪੁਰ ਦੀਆਂ ਖੇਡਾਂ, ਲਾਹੌਰ ਬੁੱਕ ਸ਼ਾਪ, ਲੁਧਿਆਣਾ।
- ਡਾ. ਦਲਜੀਤ ਸਿੰਘ (2012), ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਰਵਾਇਤੀ ਦਿਹਾਤੀ ਖੇਡਾਂ, ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਪਟਿਆਲਾ।
- ਟੱਗ ਆਫ਼ ਵਾਰ ਫੈਡਰੇਸ਼ਨ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ (2018), ਅਧਿਕਾਰਤ ਨਿਯਮ ਪੁਸਤਕ.