ਸਰਬੱਤ ਖ਼ਾਲਸਾ: ਖ਼ਾਲਸਾ ਰਾਜਨੀਤੀ ਦਾ ਮਹਾਨ ਸਦਨ
ਮੁੱਖ ਨਿਚੋੜ: ਸਰਬੱਤ ਖ਼ਾਲਸਾ ਇਹ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਤਾਨਾਸ਼ਾਹੀ ਲਈ ਕੋਈ ਥਾਂ ਨਹੀਂ; ਫ਼ੈਸਲੇ ਸਮੂਹਿਕ ਸਹਿਮਤੀ ਅਤੇ ਬਰਾਬਰੀ ਦੇ ਅਧਾਰ 'ਤੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
1. ਉਤਪਤੀ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਪਿਛੋਕੜ
ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜਦੋਂ ਮੁਗ਼ਲ ਹਕੂਮਤ ਨੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਸਿਰਾਂ ਦੇ ਮੁੱਲ ਰੱਖ ਦਿੱਤੇ ਸਨ, ਤਾਂ ਸਿੱਖ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਨਿਕਲ ਕੇ ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਦੋ ਵਾਰ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਇਕੱਠੇ ਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਇਹ ਇਕੱਠ ਹੀ 'ਸਰਬੱਤ ਖ਼ਾਲਸਾ' ਅਖਵਾਇਆ।
2. ਦਲ ਖ਼ਾਲਸਾ ਅਤੇ ਮਿਸਲਾਂ ਦੀ ਇਕਜੁੱਟਤਾ
1748 ਦੇ ਵਿਸਾਖੀ ਵਾਲੇ ਸਰਬੱਤ ਖ਼ਾਲਸਾ ਵਿੱਚ 65 ਛੋਟੇ ਜਥਿਆਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕਰਕੇ 11 ਮਿਸਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਸਰਦਾਰ ਜੱਸਾ ਸਿੰਘ ਆਹਲੂਵਾਲੀਆ ਨੂੰ ਸਮੁੱਚੇ 'ਦਲ ਖ਼ਾਲਸਾ' ਦਾ ਸੁਪਰੀਮ ਕਮਾਂਡਰ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ।
3. ਆਧੁਨਿਕ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਸਰਬੱਤ ਖ਼ਾਲਸਾ
1986 ਵਿੱਚ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਦੀ ਮੁੜ ਉਸਾਰੀ ਅਤੇ 2015 ਵਿੱਚ ਚੱਬਾ ਵਿਖੇ ਹੋਏ ਸਰਬੱਤ ਖ਼ਾਲਸਾ ਨੇ ਇਹ ਸਾਬਤ ਕੀਤਾ ਕਿ ਕੌਮੀ ਸੰਕਟ ਸਮੇਂ ਸਿੱਖ ਅੱਜ ਵੀ ਇਸ ਇਤਿਹਾਸਕ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵੱਲ ਦੇਖਦੇ ਹਨ।