ਭਾਈ ਸੰਤ ਸਿੰਘ ਜੀ: ਗੁਰੂ ਦੀ ਕਲਗੀ ਸਜਾਉਣ ਵਾਲੇ ਅਮਰ ਸ਼ਹੀਦ
ਮੁੱਖ ਨਿਚੋੜ: ਭਾਈ ਸੰਤ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੀ ਸ਼ਹਾਦਤ ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਸਮਰਪਣ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਮਿਸਾਲ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਗੁਰੂ ਦੀ ਜਾਨ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਗੁਰੂ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਕੇ ਮੌਤ ਦੇ ਮੂੰਹ ਵਿੱਚ ਮੁਸਕਰਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਜਾਣਾ ਸਿਰਫ਼ ਖ਼ਾਲਸੇ ਦੇ ਹੀ ਹਿੱਸੇ ਆਇਆ ਹੈ।
1. ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਘਰ ਨਾਲ ਸਾਂਝ
ਭਾਈ ਸੰਤ ਸਿੰਘ ਜੀ ਪੱਟੀ (ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ) ਦੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਸਨ ਅਤੇ ਭਾਈ ਮਨੀ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ ਰੱਖਦੇ ਸਨ:
- ਆਪ ਜੀ ਦਾ ਡੀਲ-ਡੌਲ ਅਤੇ ਚਿਹਰਾ ਦਸਮ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਅਦਭੁੱਤ ਸਮਾਨਤਾ ਰੱਖਦਾ ਸੀ।
- ਆਪ ਜੀ ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਕਿਲ੍ਹਿਆਂ ਦੇ ਬਚਾਅ ਅਤੇ ਜੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਹਮੇਸ਼ਾ ਮੋਹਰੀ ਰਹੇ।
---
2. ਚਮਕੌਰ ਦੀ ਰਾਤ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸਕ ਫ਼ੈਸਲਾ
22 ਦਸੰਬਰ 1704 ਦੀ ਰਾਤ ਨੂੰ ਜਦੋਂ ਪੰਜ ਪਿਆਰਿਆਂ ਨੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਗੜ੍ਹੀ ਛੱਡਣ ਦਾ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ:
- ਕਲਗੀ ਸਜਾਉਣਾ: ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸ਼ਾਹੀ ਦਸਤਾਰ ਦੀ ਕਲਗੀ ਲਾਹ ਕੇ ਭਾਈ ਸੰਤ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਸਿਰ 'ਤੇ ਸਜਾਈ ਅਤੇ ਆਪਣਾ ਚੋਗਾ ਪਹਿਨਾ ਕੇ ਗੜ੍ਹੀ ਦੇ ਉੱਚੇ ਬੁਰਜ 'ਤੇ ਬਿਠਾ ਦਿੱਤਾ।
- ਦੁਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਭਰਮ: ਮੁਗ਼ਲਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਲੱਗਦਾ ਰਿਹਾ ਕਿ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਅਜੇ ਵੀ ਗੜ੍ਹੀ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹਨ।
---
3. ਅੰਤਿਮ ਯੁੱਧ ਅਤੇ ਸ਼ਹਾਦਤ
23 ਦਸੰਬਰ ਦੀ ਸਵੇਰ ਜਦੋਂ ਮੁਗ਼ਲ ਫ਼ੌਜਾਂ ਨੇ ਗੜ੍ਹੀ ਦਾ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਤੋੜ ਕੇ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ:
- ਭਾਈ ਸੰਤ ਸਿੰਘ ਜੀ ਅਤੇ ਭਾਈ ਸੰਗਤ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਗੜ੍ਹੀ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ 'ਤੇ ਖੜ੍ਹ ਕੇ ਮੁਗ਼ਲਾਂ ਦੇ ਆਹੂ ਲਾਹ ਦਿੱਤੇ।
- ਮੁਗ਼ਲ ਫ਼ੌਜਾਂ ਨੇ ਜਦੋਂ ਕਲਗੀ ਵਾਲੇ ਭਾਈ ਸੰਤ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੂੰ ਸ਼ਹੀਦ ਕੀਤਾ, ਤਾਂ ਉਹ ਸਮਝੇ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਪਰ ਜਦੋਂ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਕਿ ਇਹ ਤਾਂ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦਾ ਸਿਪਾਹੀ ਸੀ, ਤਾਂ ਵਜ਼ੀਰ ਖ਼ਾਨ ਦੇ ਹੋਸ਼ ਉੱਡ ਗਏ।