ਚਾਲੀ ਮੁਕਤੇ: ਤੋੜੀ ਹੋਈ ਪ੍ਰੀਤ ਨੂੰ ਮੁੜ ਗੰਢਣ ਵਾਲੇ ਅਮਰ ਯੋਧੇ
ਮੁੱਖ ਨਿਚੋੜ: ਸਿੱਖ ਅਰਦਾਸ ਵਿੱਚ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਯਾਦ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ 'ਚਾਲੀ ਮੁਕਤੇ' ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਸਦੀਵੀ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹਨ ਕਿ ਗੁਰੂ ਆਪਣੇ ਭੁੱਲਣਹਾਰ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਸਦਾ ਗਲ ਨਾਲ ਲਾਉਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
1. ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਬੇਦਾਵਾ
ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਕਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਅੱਠ ਮਹੀਨਿਆਂ ਤੋਂ ਪਏ ਘੇਰੇ ਕਾਰਨ ਰਾਸ਼ਨ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਸੀ। ਮਾਝੇ ਦੇ ਚਾਲੀ ਸਿੰਘਾਂ ਨੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਤੋਂ ਵਿਦਾਇਗੀ ਮੰਗੀ ਤਾਂ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਸ਼ਰਤ ਰੱਖੀ ਕਿ ਲਿਖ ਕੇ ਦੇ ਜਾਓ। ਸਿੰਘਾਂ ਨੇ ਬੇਦਾਵਾ ਲਿਖ ਦਿੱਤਾ।
2. ਘਰ ਵਾਪਸੀ ਅਤੇ ਮਾਈ ਭਾਗੋ ਜੀ ਦੀ ਵੰਗਾਰ
ਜਦੋਂ ਇਹ ਸਿੰਘ ਆਪਣੇ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚੇ ਤਾਂ ਮਾਈ ਭਾਗੋ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਮਾਤਾਵਾਂ-ਭੈਣਾਂ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਲਾਹਨਤਾਂ ਪਾਈਆਂ: "ਤੁਸੀਂ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਔਖੇ ਵੇਲੇ ਛੱਡ ਆਏ ਹੋ? ਚੂੜੀਆਂ ਪਹਿਨ ਕੇ ਘਰ ਬੈਠੋ, ਅਸੀਂ ਲੜਨ ਜਾਵਾਂਗੀ।" ਇਸ ਲਲਕਾਰ ਨੇ ਸਿੰਘਾਂ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਵਲੂੰਧਰ ਦਿੱਤੇ ਅਤੇ ਉਹ ਪਛਤਾਵੇ ਵਿੱਚ ਮੁੜ ਗੁਰੂ ਚਰਨਾਂ ਵੱਲ ਦੌੜ ਪਏ।
3. ਖ਼ਿਦਰਾਣੇ ਦੀ ਸ਼ਹਾਦਤ ਅਤੇ ਬੇਦਾਵਾ ਪਾੜਨਾ
1705 ਵਿੱਚ ਖ਼ਿਦਰਾਣੇ ਵਿਖੇ ਇਹਨਾਂ ਚਾਲੀ ਯੋਧਿਆਂ ਨੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਮੁਗ਼ਲਾਂ ਦੇ ਆਹੂ ਲਾਹੇ। ਜਦੋਂ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਰਣਭੂਮੀ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚੇ ਤਾਂ ਜਥੇਦਾਰ ਭਾਈ ਮਹਾਂ ਸਿੰਘ ਜੀ ਆਖ਼ਰੀ ਸਾਹ ਲੈ ਰਹੇ ਸਨ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਸੀਸ ਗੋਦੀ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ ਵਰ ਮੰਗਣ ਲਈ ਕਿਹਾ। ਭਾਈ ਮਹਾਂ ਸਿੰਘ ਨੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ: "ਹੇ ਪਾਤਸ਼ਾਹ! ਉਹ ਬੇਦਾਵਾ ਪਾੜ ਦਿਓ ਤੇ ਸਾਡੀ ਟੁੱਟੀ ਗੰਢ ਦਿਓ।" ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਆਪਣੀ ਜੇਬ ਵਿੱਚੋਂ ਬੇਦਾਵਾ ਕੱਢ ਕੇ ਪਾੜ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ 'ਮੁਕਤਿਆਂ' ਦਾ ਦਰਜਾ ਬਖ਼ਸ਼ਿਆ।