ਭਾਈ ਮਹਾਂ ਸਿੰਘ ਜੀ: ਸਿਦਕ ਅਤੇ ਸਮਰਪਣ ਦੇ ਸਿਰਮੌਰ ਜਥੇਦਾਰ
ਮੁੱਖ ਨਿਚੋੜ: ਭਾਈ ਮਹਾਂ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਦੁਨਿਆਵੀ ਧਨ ਜਾਂ ਰਾਜ ਦੀ ਥਾਂ ਗੁਰੂ ਦੀ ਬਖ਼ਸ਼ਿਸ਼ ਅਤੇ ਪੰਥਕ ਸਾਂਝ ਨੂੰ ਤਰਜੀਹ ਦੇ ਕੇ ਸਿੱਖੀ ਦੀ ਸ਼ਾਨ ਨੂੰ ਉੱਚਾ ਚੁੱਕਿਆ।
1. ਪਿਛੋਕੜ ਅਤੇ ਜਥੇਦਾਰੀ
ਭਾਈ ਮਹਾਂ ਸਿੰਘ ਮਾਝੇ ਦੇ ਇੱਕ ਦਲੇਰ ਅਤੇ ਸ਼ਰਧਾਵਾਨ ਸਿੱਖ ਸਨ। ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਘੇਰੇ ਦੌਰਾਨ ਹਾਲਾਤਾਂ ਦੇ ਦਬਾਅ ਹੇਠ ਬੇਦਾਵਾ ਲਿਖਣ ਮਗਰੋਂ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਜ਼ਮੀਰ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਧ੍ਰਿਕਾਰਦੀ ਰਹੀ। ਜਦੋਂ ਮਾਈ ਭਾਗੋ ਜੀ ਨੇ ਵੰਗਾਰਿਆ ਤਾਂ ਭਾਈ ਮਹਾਂ ਸਿੰਘ ਨੇ ਸਾਰੇ ਚਾਲੀ ਸਿੰਘਾਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕਰਕੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਬਚਾਅ ਲਈ ਖ਼ਿਦਰਾਣੇ ਵੱਲ ਕੂਚ ਕੀਤਾ।
2. ਰਣਭੂਮੀ ਵਿੱਚ ਅਦੁੱਤੀ ਜੌਹਰ
ਖ਼ਿਦਰਾਣੇ ਦੀ ਢਾਬ 'ਤੇ ਭਾਈ ਮਹਾਂ ਸਿੰਘ ਨੇ ਮੂਹਰੇ ਹੋ ਕੇ ਮੁਗ਼ਲ ਫ਼ੌਜਾਂ ਦੇ ਵਾਰ ਰੋਕੇ। ਸਰੀਰ ਛਲਣੀ ਹੋ ਜਾਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਉਹ ਲਗਾਤਾਰ ਤਲਵਾਰ ਚਲਾਉਂਦੇ ਰਹੇ।
3. ਅੰਤਿਮ ਸਮਾਂ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਮਿਲਾਪ
ਲੜਾਈ ਖ਼ਤਮ ਹੋਣ 'ਤੇ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਰਣਭੂਮੀ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਆਪਣੇ ਹੱਥੀਂ ਭਾਈ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਸਾਫ਼ ਕੀਤਾ। ਜਦੋਂ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: "ਭਾਈ ਮਹਾਂ ਸਿੰਘ, ਜੋ ਮੰਗਣਾ ਹੈ ਮੰਗ ਲਵੋ, ਅੱਜ ਸਭ ਕੁਝ ਤੇਰਾ ਹੈ।" ਤਾਂ ਭਾਈ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਕੰਬਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ: "ਸੱਚੇ ਪਾਤਸ਼ਾਹ! ਸਾਡਾ ਬੇਦਾਵਾ ਪਾੜ ਦਿਓ, ਸਾਡੀ ਟੁੱਟੀ ਗੰਢ ਲਵੋ।" ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਬੇਦਾਵਾ ਪਾੜ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਾਇਆ ਅਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਵਰ ਦਿੱਤਾ।