ਭੂਮਿਕਾ
ਕੜਾਹ ਪ੍ਰਸਾਦਿ ਸਿੱਖ ਰਹਿਤ ਮਰਯਾਦਾ, ਅਧਿਆਤਮਕ ਭਗਤੀ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਘਰ ਦੀਆਂ ਬਖ਼ਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਅਤੇ ਸਤਿਕਾਰਤ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੈ। ਇਹ ਮਹਿਜ਼ ਕੋਈ ਮਿੱਠਾ ਹਲਵਾ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਗੁਰੂ ਦੀ ਅਸੀਸ (ਪ੍ਰਸਾਦਿ) ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ ਹਰ ਸਿੱਖ ਅਤੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਆਉਣ ਵਾਲਾ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਦੋਵੇਂ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਨਿਮਰਤਾ ਨਾਲ ਸੀਸ ਝੁਕਾ ਕੇ ਪ੍ਰਵਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਵਿੱਚ ਰਾਜਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਰੰਕ, ਸਭ ਨੂੰ ਇੱਕੋ ਜਿਹਾ ਪ੍ਰਸਾਦਿ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸੰਪੂਰਨ ਸਮਾਨਤਾ ਦਾ ਸਦੀਵੀ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੈ।
ਤ੍ਰਿਭਾਵਲੀ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਿਧਾਂਤ
ਕੜਾਹ ਪ੍ਰਸਾਦਿ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਲਈ ਸਿੱਖ ਰਹਿਤ ਮਰਯਾਦਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਖ਼ਤ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਵਿਧਾਨ ਦਰਜ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ 'ਤ੍ਰਿਭਾਵਲੀ' (ਤਿੰਨ ਬਰਾਬਰ ਹਿੱਸੇ) ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ:
- ਸ਼ੁੱਧ ਕਣਕ ਦਾ ਮੋਟਾ ਆਟਾ (ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ)
- ਸ਼ੁੱਧ ਦੇਸੀ ਘਿਓ (ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ)
- ਸ਼ੁੱਧ ਖੰਡ (ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ)
- ਇਸ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਗੁਣਾ ਸਾਫ਼ ਪਾਣੀ ਮਿਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
- ਤ੍ਰਿਭਾਵਲੀ ਦਾ ਰੂਹਾਨੀ ਸੰਦੇਸ਼ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਬਰਾਬਰ ਹਨ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਦੀ ਘਾਟ ਜਾਂ ਵਾਧਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ।
ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਦੀ ਧਾਰਮਿਕ ਮਰਯਾਦਾ
- ਪ੍ਰਸਾਦਿ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸੇਵਾਦਾਰ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ, ਸ਼ੁੱਧ ਬਸਤਰ ਪਹਿਨ ਕੇ ਅਤੇ ਮੂੰਹ 'ਤੇ ਸਾਫ਼ ਕੱਪੜਾ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਸੇਵਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਦਾ ਹੈ।
- ਪ੍ਰਸਾਦਿ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸਰਬਲੋਹ (ਸ਼ੁੱਧ ਲੋਹੇ) ਦੇ ਕੜਾਹੇ ਵਿੱਚ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
- ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਪ੍ਰਸਾਦਿ ਤਿਆਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਸੇਵਾਦਾਰ ਲਗਾਤਾਰ ਮਨ ਵਿੱਚ ਜਾਂ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਜਪੁਜੀ ਸਾਹਿਬ, ਅਨੰਦੁ ਸਾਹਿਬ ਜਾਂ 'ਵਾਹਿਗੁਰੂ' ਨਾਮ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਰੂਹਾਨੀ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਪ੍ਰਸਾਦਿ ਵਿੱਚ ਸਮਾ ਜਾਵੇ।
- ਜਦੋਂ ਆਟਾ ਘਿਓ ਵਿੱਚ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭੁੱਜ ਜਾਵੇ ਅਤੇ ਖ਼ੁਸ਼ਬੂ ਆਉਣ ਲੱਗੇ, ਤਾਂ ਇਸ ਵਿੱਚ ਖੰਡ ਦੀ ਚਾਸ਼ਨੀ (ਜਲ) ਪਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਖੁਰਚਣੇ ਨਾਲ ਇਕਸਾਰ ਹਿਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਘਿਓ ਕੜਾਹੇ ਦੇ ਕਿਨਾਰਿਆਂ ਤੋਂ ਵੱਖ ਨਾ ਹੋ ਜਾਵੇ।
ਭੋਗ ਅਤੇ ਕਿਰਪਾਨ ਭੇਟ ਦੀ ਰਸਮ
- ਤਿਆਰ ਹੋਏ ਪ੍ਰਸਾਦਿ ਨੂੰ ਸਾਫ਼ ਸਫ਼ੈਦ ਕੱਪੜੇ ਨਾਲ ਢੱਕ ਕੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੀ ਹਜ਼ੂਰੀ ਵਿੱਚ ਸੁਭਾਇਮਾਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
- ਦੀਵਾਨ ਦੇ ਅਖ਼ੀਰ ਵਿੱਚ ਸੰਪੂਰਨ ਅਰਦਾਸ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰਸਾਦਿ ਦੀ ਪ੍ਰਵਾਨਗੀ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ: "ਕੜਾਹ ਪ੍ਰਸਾਦਿ ਆਪ ਜੀ ਦੀ ਹਜ਼ੂਰੀ ਵਿੱਚ ਭੇਟ ਹੈ ਜੀ, ਪ੍ਰਵਾਨ ਹੋਵੇ..."
- ਅਰਦਾਸ ਅਤੇ ਹੁਕਮਨਾਮੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪੰਜ ਪਿਆਰਿਆਂ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਿੱਖ ਸਰਬਲੋਹ ਦੀ ਕਿਰਪਾਨ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਾਦਿ ਨੂੰ ਛੂੰਹਦਾ ਹੈ (ਜਿਸਨੂੰ 'ਕਿਰਪਾਨ ਭੇਟ ਕਰਨਾ' ਆਖਦੇ ਹਨ)।
- ਪਹਿਲਾਂ ਪੰਜਾਂ ਪਿਆਰਿਆਂ ਦਾ ਪ੍ਰਸਾਦਿ ਕੱਢਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਫਿਰ ਹਜ਼ੂਰੀ ਗ੍ਰੰਥੀ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਮੁੱਚੀ ਸੰਗਤ ਵਿੱਚ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਭੇਦਭਾਵ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਵੰਡਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸਮਾਜਿਕ ਅਤੇ ਰੂਹਾਨੀ ਮਹੱਤਤਾ
ਕੜਾਹ ਪ੍ਰਸਾਦਿ ਲੈਣ ਵੇਲੇ ਹਰ ਇਨਸਾਨ ਆਪਣੇ ਦੋਵੇਂ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਅੱਗੇ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੈ ਕਿ ਮਨੁੱਖ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਦਾ ਸਵਾਲੀ (ਮੰਗਤਾ) ਹੈ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਸਭ ਨੂੰ ਬਰਾਬਰ ਬਖ਼ਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਵੰਡਣ ਵਾਲਾ ਦਾਤਾ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
- ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ (SGPC), ਸਿੱਖ ਰਹਿਤ ਮਰਯਾਦਾ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ।
- ਭਾਈ ਕਾਨ੍ਹ ਸਿੰਘ ਨਾਭਾ (1930), ਗੁਰੁਸ਼ਬਦ ਰਤਨਾਕਰ ਮਹਾਨ ਕੋਸ਼, ਪਟਿਆਲਾ।
- ਪ੍ਰੋ. ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ (1975), ਗੁਰਮਤਿ ਪ੍ਰਕਾਸ਼, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ.