ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ: ਸਿੱਖ ਕੌਮ ਦੇ ਸਦੀਵੀ ਪ੍ਰਤੱਖ ਸ਼ਬਦ-ਗੁਰੂ, ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ ਦੀ ਸੰਪਾਦਨਾ, 1430 ਅੰਗ, 31 ਰਾਗ ਅਤੇ ਸਰਬ-ਸਾਂਝੀਵਾਲਤਾ
ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੇ ਸਰਵਉੱਚ, ਸਦੀਵੀ ਅਤੇ ਜਾਗਤ-ਜੋਤਿ ਗੁਰੂ ਹਨ। ਸਿੱਖ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਕੇਵਲ ਕੋਈ ਪਵਿੱਤਰ ਧਾਰਮਿਕ ਪੁਸਤਕ ਜਾਂ ਗ੍ਰੰਥ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਦਸਾਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹੀਆਂ ਦੀ ਆਤਮਿਕ ਜੋਤਿ ਅਤੇ ਅਕਾਲ ਪੁਰਖ ਦੀ ਪ੍ਰਤੱਖ ਇਲਾਹੀ ਬਾਣੀ ਦਾ ਸਾਕਾਰ ਸਰੂਪ—'ਸ਼ਬਦ-ਗੁਰੂ' (Word as Guru) ਹਨ। ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਧਾਰਮਿਕ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਇਹ ਇਕਲੌਤਾ ਅਜਿਹਾ ਗ੍ਰੰਥ ਹੈ ਜਿਸਦੀ ਸੰਪਾਦਨਾ ਖ਼ੁਦ ਧਰਮ ਦੇ ਬਾਨੀ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹੱਥੀਂ ਮੁਕੰਮਲ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਧਰਮਾਂ, ਜਾਤਾਂ ਅਤੇ ਖੇਤਰਾਂ ਦੇ ਭਗਤਾਂ ਤੇ ਸੂਫ਼ੀ ਸੰਤਾਂ ਦੀ ਬਾਣੀ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਦੀ ਬਾਣੀ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਸਤਿਕਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।
---
1. ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ ਦੀ ਸੰਪਾਦਨਾ (1604 ਈਸਵੀ)
- ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਦਾ ਸੰਕਲਪ: ਪੰਜਵੇਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿੱਚ ਕੱਚੀ ਬਾਣੀ ਦੀ ਮਿਲਾਵਟ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਅਤੇ ਸਮੁੱਚੀ ਮਾਨਵਤਾ ਲਈ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਆਤਮਿਕ ਸੰਹਿਤਾ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਲਈ 'ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ' ਦੀ ਸੰਪਾਦਨਾ ਦਾ ਮਹਾਨ ਕਾਰਜ ਆਰੰਭਿਆ।
- ਰਾਮਸਰ ਸਰੋਵਰ ਅਤੇ ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਜੀ: ਸੰਪਾਦਨਾ ਦਾ ਪਵਿੱਤਰ ਕਾਰਜ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿਖੇ ਰਾਮਸਰ ਸਰੋਵਰ ਦੇ ਸ਼ਾਂਤ ਕਿਨਾਰੇ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਬਾਣੀ ਉਚਾਰਦੇ ਗਏ ਅਤੇ ਉੱਘੇ ਵਿਦਵਾਨ ਤੇ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਜੀ ਨੇ ਸ਼ੁੱਧ ਗੁਰਮੁਖੀ ਲਿਪੀ ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ ਲਿਖਿਆ।
- ਪਹਿਲਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ (1 ਸਤੰਬਰ 1604): ਸੰਪੂਰਨ ਹੋਣ ਉਪਰੰਤ ਭਾਦਰੋਂ ਸੁਦੀ ਏਕਮ ਸੰਮਤ 1661 (1 ਸਤੰਬਰ 1604) ਨੂੰ ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਪੂਰੇ ਸਤਿਕਾਰ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਬ੍ਰਹਮ-ਗਿਆਨੀ ਬਾਬਾ ਬੁੱਢਾ ਜੀ ਨੂੰ ਪਹਿਲੇ 'ਮੁੱਖ ਗ੍ਰੰਥੀ' ਥਾਪਿਆ ਗਿਆ। ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਖ਼ੁਦ ਸੰਗਤ ਵਿੱਚ ਥੱਲੇ ਬੈਠ ਕੇ ਗੁਰਬਾਣੀ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਫ਼ੁਰਮਾਇਆ:
"ਪੋਥੀ ਪਰਮੇਸਰ ਕਾ ਥਾਨੁ ॥ ਸਾਧਸੰਗਿ ਗਾਵਹਿ ਗੁਣ ਗੋਬਿੰਦ ਪੂਰਨ ਬ੍ਰਹਮ ਗਿਆਨੁ ॥" (ਅੰਗ 1226)
---
2. ਦਮਦਮੀ ਬੀੜ ਅਤੇ ਗੁਰਗੱਦੀ ਦੀ ਬਖ਼ਸ਼ਿਸ਼ (1708 ਈਸਵੀ)
- ਤਲਵੰਡੀ ਸਾਬੋ ਵਿਖੇ ਸੰਪੂਰਨਤਾ (ਦਮਦਮੀ ਬੀੜ): ਸੰਨ 1706 ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਤਲਵੰਡੀ ਸਾਬੋ (ਸ੍ਰੀ ਦਮਦਮਾ ਸਾਹਿਬ, ਬਠਿੰਡਾ) ਵਿਖੇ ਠਹਿਰਾਅ ਦੌਰਾਨ ਸ਼ਹੀਦ ਭਾਈ ਮਨੀ ਸਿੰਘ ਜੀ ਕੋਲੋਂ ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨੌਵੇਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੀ ਪਾਵਨ ਬਾਣੀ (59 ਸ਼ਬਦ ਅਤੇ 57 ਸਲੋਕ) ਦਰਜ ਕਰਵਾਈ। ਇਸ ਸਰੂਪ ਨੂੰ 'ਦਮਦਮੀ ਬੀੜ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
- ਅਕਤੂਬਰ 1708: ਗੁਰਗੱਦੀ ਸੌਂਪਣਾ: ਤਖ਼ਤ ਸੱਚਖੰਡ ਸ੍ਰੀ ਹਜ਼ੂਰ ਸਾਹਿਬ (ਨਾਂਦੇੜ, ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ) ਵਿਖੇ ਜੋਤੀ-ਜੋਤਿ ਸਮਾਉਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਦਸਮ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਨੇ ਦੇਹਧਾਰੀ ਗੁਰੂ ਪਰੰਪਰਾ ਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਲਈ ਸਮਾਪਤ ਕਰਦਿਆਂ ਪੰਜ ਪੈਸੇ ਤੇ ਨਾਰੀਅਲ ਭੇਟ ਕਰਕੇ ਸ੍ਰੀ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਅੱਗੇ ਮੱਥਾ ਟੇਕਿਆ। ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਖ਼ਾਲਸਾ ਪੰਥ ਨੂੰ ਸਦੀਵੀ ਹੁਕਮ ਸੁਣਾਇਆ:
"ਆਗਿਆ ਭਈ ਅਕਾਲ ਕੀ ਤਬੈ ਚਲਾਇਓ ਪੰਥ ॥ ਸਭ ਸਿਖਨ ਕਉ ਹੁਕਮ ਹੈ ਗੁਰੂ ਮਾਨਿਓ ਗ੍ਰੰਥ ॥"
"ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਜੀ ਮਾਨਿਓ ਪ੍ਰਗਟ ਗੁਰਾਂ ਕੀ ਦੇਹ ॥ ਜੋ ਪ੍ਰਭ ਕਉ ਮਿਲਬੋ ਚਹੈ ਖੋਜ ਸ਼ਬਦ ਮਹਿ ਲੇਹ ॥"
---
3. ਬਣਤਰ, ਅੰਗ ਅਤੇ 31 ਰਾਗਾਂ ਦਾ ਸੰਗੀਤਕ ਪ੍ਰਬੰਧ
ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਕੁੱਲ 1,430 ਅੰਗ (ਸਫ਼ੇ) ਹਨ। ਇਸਦਾ ਸੰਪਾਦਕੀ ਢਾਂਚਾ ਅਦੁੱਤੀ ਸੰਗੀਤਕ ਨਿਯਮਾਂ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ:
- ਨਿੱਤਨੇਮ ਬਾਣੀਆਂ (ਅੰਗ 1 ਤੋਂ 13):
- ਜਪੁ ਜੀ ਸਾਹਿਬ (ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ, ਰਾਗ-ਮੁਕਤ ਬਾਣੀ)
- ਸੋ ਦਰੁ ਅਤੇ ਸੋ ਪੁਰਖੁ (ਰਹਿਰਾਸ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਭਾਗ)
- ਸੋਹਿਲਾ (ਕੀਰਤਨ ਸੋਹਿਲਾ - ਰਾਤ ਵੇਲੇ ਦਾ ਪਾਠ)
- 31 ਰਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਬਾਣੀ (ਅੰਗ 14 ਤੋਂ 1353):
ਸਮੁੱਚੀ ਬਾਣੀ ਨੂੰ 31 ਕਲਾਸੀਕਲ ਰਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ: ਸਿਰੀਰਾਗੁ, ਮਾਝ, ਗਉੜੀ, ਆਸਾ, ਗੂਜਰੀ, ਦੇਵਗੰਧਾਰੀ, ਬਿਹਾਗੜਾ, ਵਡਹੰਸੁ, ਸੋਰਠਿ, ਧਨਾਸਰੀ, ਜੈਤਸਰੀ, ਟੋਡੀ, ਬੈਰਾੜੀ, ਤਿਲੰਗ, ਸੂਹੀ, ਬਿਲਾਵਲੁ, ਗੋਂਡ, ਰਾਮਕਲੀ, ਨਟ ਨਾਰਾਇਨ, ਮਾਲੀ ਗਉੜਾ, ਮਾਰੂ, ਤੁਖਾਰੀ, ਕੇਦਾਰਾ, ਭੈਰਉ, ਬਸੰਤੁ, ਸਾਰੰਗ, ਮਲਾਰ, ਕਾਨੜਾ, ਕਲਿਆਨ, ਪ੍ਰਭਾਤੀ ਅਤੇ ਜੈਜਾਵੰਤੀ। ਹਰ ਰਾਗ ਮਨੁੱਖੀ ਮਨ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮਾਨਸਿਕ ਅਵਸਥਾ ਅਤੇ ਦਿਨ/ਰਾਤ ਦੇ ਪਹਿਰ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
- ਸਲੋਕ ਅਤੇ ਸਹਸਕ੍ਰਿਤੀ ਸਲੋਕ (ਅੰਗ 1353 ਤੋਂ 1429):
ਸਹਸਕ੍ਰਿਤੀ ਸਲੋਕ, ਗਾਥਾ, ਫੁਨਹੇ, ਚਉਬੋਲੇ, ਭਗਤ ਕਬੀਰ ਜੀ ਤੇ ਬਾਬਾ ਫ਼ਰੀਦ ਜੀ ਦੇ ਸਲੋਕ, ਸਵਈਏ (ਭੱਟਾਂ ਦੇ ਸਵਈਏ), ਅਤੇ ਸਲੋਕ ਮਹਲਾ ੯।
- ਮੁੰਦਾਵਣੀ ਅਤੇ ਰਾਗਮਾਲਾ (ਅੰਗ 1429 ਤੋਂ 1430):
ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਅੰਤਿਮ ਮੋਹਰ 'ਮੁੰਦਾਵਣੀ ਮਹਲਾ ੫' (ਥਾਲ ਵਿਚਿ ਤਿੰਨਿ ਵਸਤੂ ਪਈਓ ਹਰਿ ਨਾਮੁ ਅੰਮ੍ਰਿਤੋ ਭੋਜਨੋ) ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ 'ਰਾਗਮਾਲਾ'।
---
4. ਸਰਬ-ਸਾਂਝੀਵਾਲਤਾ: ਭਗਤਾਂ ਅਤੇ ਸੰਤਾਂ ਦੀ ਬਾਣੀ
ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਜਾਤ-ਪਾਤ, ਰੰਗ-ਨਸਲ ਅਤੇ ਭੂਗੋਲਿਕ ਸੀਮਾਵਾਂ ਤੋਂ ਪਰ੍ਹੇ ਸਮੁੱਚੀ ਮਾਨਵਤਾ ਦਾ ਸਾਂਝਾ ਰਹਿਬਰ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ 36 ਮਹਾਂਪੁਰਖਾਂ ਦੀ ਬਾਣੀ ਦਰਜ ਹੈ:
- 6 ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ: ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ, ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ, ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ, ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ, ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਜੀ (ਇਸਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਸਲੋਕ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦਾ ਵੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ)।
- 15 ਭਗਤ ਅਤੇ ਸੂਫ਼ੀ ਸੰਤ:
- ਭਗਤ ਕਬੀਰ ਜੀ (ਜੁਲਾਹਾ, ਕਾਸ਼ੀ)
- ਬਾਬਾ ਸ਼ੇਖ਼ ਫ਼ਰੀਦ ਜੀ (ਮੁਸਲਿਮ ਸੂਫ਼ੀ ਸੰਤ, ਪਾਕਪਟਨ)
- ਭਗਤ ਨਾਮਦੇਵ ਜੀ (ਛੀਂਬਾ, ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ)
- ਭਗਤ ਰਵਿਦਾਸ ਜੀ (ਚਮਾਰ, ਬਨਾਰਸ)
- ਭਗਤ ਤ੍ਰਿਲੋਚਨ ਜੀ (ਵੈਸ਼, ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ)
- ਭਗਤ ਧੰਨਾ ਜੀ (ਜੱਟ ਕਿਸਾਨ, ਰਾਜਸਥਾਨ)
- ਭਗਤ ਸੈਣ ਜੀ (ਨਾਈ, ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼)
- ਭਗਤ ਪੀਪਾ ਜੀ (ਰਾਜਾ, ਰਾਜਸਥਾਨ)
- ਭਗਤ ਜੈਦੇਵ ਜੀ (ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਬੰਗਾਲ - ਗੀਤ ਗੋਵਿੰਦ ਦੇ ਰਚੇਤਾ)
- ਭਗਤ ਰਾਮਾਨੰਦ ਜੀ (ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼)
- ਭਗਤ ਭੀਖਨ ਜੀ (ਸੂਫ਼ੀ ਵਿਦਵਾਨ, ਲਖਨਊ)
- ਭਗਤ ਬੇਣੀ ਜੀ, ਪਰਮਾਨੰਦ ਜੀ, ਸੂਰਦਾਸ ਜੀ, ਸਾਧਨਾ ਜੀ (ਕਸਾਈ, ਸਿੰਧ)।
- 11 ਭੱਟ ਕਵੀ: ਕਲ੍ਹ, ਜਾਲਪ, ਕੀਰਤ, ਭਿਖਾ, ਸਲ੍ਹ, ਭਲ੍ਹ, ਨਲ੍ਹ, ਗਯੰਦ, ਮਥੁਰਾ, ਬਲ੍ਹ, ਹਰਿਬੰਸ।
- 4 ਗੁਰਸਿੱਖ: ਭਾਈ ਮਰਦਾਨਾ ਜੀ, ਬਾਬਾ ਸੁੰਦਰ ਜੀ, ਸੱਤਾ ਜੀ ਅਤੇ ਬਲਵੰਡ ਜੀ।
---
5. ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਸੰਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਮੂਲ ਸਿਧਾਂਤ
- ਇੱਕ ਓਅੰਕਾਰ (ਏਕਤਾ ਦਾ ਸੰਕਲਪ): ਸਾਰੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦਾ ਕਰਤਾ ਇੱਕ ਹੈ। ਪ੍ਰਮਾਤਮਾ ਨਿਰਭਉ (ਬਿਨਾਂ ਡਰ), ਨਿਰਵੈਰੁ (ਬਿਨਾਂ ਵੈਰ), ਅਕਾਲ ਮੂਰਤਿ (ਕਾਲ ਤੋਂ ਰਹਿਤ) ਅਤੇ ਅਜੂਨੀ (ਜੂਨਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ) ਹੈ।
- ਸਮਾਜਿਕ ਬਰਾਬਰੀ: ਜਾਤ-ਪਾਤ, ਊਚ-ਨੀਚ ਅਤੇ ਲਿੰਗ-ਭੇਦ ਦਾ ਮੁਕੰਮਲ ਖ਼ਾਤਮਾ। ਔਰਤ ਨੂੰ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਸਰਵਉੱਚ ਸਤਿਕਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ: "ਸੋ ਕਿਉ ਮੰਦਾ ਆਖੀਐ ਜਿਤੁ ਜੰਮਹਿ ਰਾਜਾਨ ॥"
- ਸੱਚਾ ਆਚਾਰ: "ਸਚਹੁ ਓਰੈ ਸਭੁ ਕੋ ਉਪਰਿ ਸਚੁ ਆਚਾਰੁ ॥" (ਸੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਹੈ, ਪਰ ਸੱਚਾ ਆਚਾਰ ਉਸ ਤੋਂ ਵੀ ਉੱਚਾ ਹੈ)।
- ਕਿਰਤ ਕਰੋ, ਨਾਮ ਜਪੋ, ਵੰਡ ਛਕੋ: ਧਰਮ ਦੀ ਕਿਰਤ ਕਰਨਾ, ਪ੍ਰਮਾਤਮਾ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਲੋੜਵੰਦਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਕੇ ਛਕਣਾ ਮਨੁੱਖੀ ਜੀਵਨ ਦਾ ਧੁਰਾ ਹੈ।
---
6. ਸਤਿਕਾਰ, ਮਰਯਾਦਾ ਅਤੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼
ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਨੂੰ ਇੱਕ ਜੀਵੰਤ ਪ੍ਰਤੱਖ ਬਾਦਸ਼ਾਹ (ਸੱਚੇ ਪਾਤਸ਼ਾਹ) ਵਜੋਂ ਸਤਿਕਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ:
- ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਤੇ ਸੁਖ਼ਾਸਨ: ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵੇਲੇ ਸੁਨਹਿਰੀ ਪਾਲਕੀ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਸਤਿਕਾਰ ਸਹਿਤ ਲਿਆ ਕੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪਹਿਲਾ ਵਾਕ (ਮੁੱਖਵਾਕ/ਹੁਕਮਨਾਮਾ) ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਰਾਤ ਵੇਲੇ ਮਰਯਾਦਾ ਅਨੁਸਾਰ ਸੁਖ਼ਾਸਨ ਕਰਕੇ ਸੱਚਖੰਡ ਵਿਖੇ ਬਿਰਾਜਮਾਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
- ਚੌਰ ਸਾਹਿਬ ਅਤੇ ਰੁਮਾਲਾ ਸਾਹਿਬ: ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਸਰੂਪ ਉੱਪਰ ਚੌਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਖ਼ੂਬਸੂਰਤ ਰੇਸ਼ਮੀ ਰੁਮਾਲਿਆਂ ਨਾਲ ਸਤਿਕਾਰ ਸਹਿਤ ਢੱਕਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
- ਅਖੰਡ ਪਾਠ ਅਤੇ ਸਹਿਜ ਪਾਠ: ਸੰਗਤਾਂ ਵੱਲੋਂ ਬਿਨਾਂ ਰੁਕੇ 48 ਘੰਟਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸੰਪੂਰਨ ਪਾਠ (ਅਖੰਡ ਪਾਠ) ਜਾਂ ਸਹਿਜੇ-ਸਹਿਜੇ ਪੂਰਾ ਪਾਠ (ਸਹਿਜ ਪਾਠ) ਕਰਵਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।